U borbi protiv požara mogla bi da pomogne ova moćna životinja: Kakva je uloga evropskih bizona?

• Evropski bizoni mogli bi da pomognu u smanjenju količine vegetacije koja služi kao gorivo za šumske požare.
• U Španiji je pokrenut istraživački projekat kojim se ispituje kako ova velika životinja utiče na mediteransku šumu.
• Naučnici upozoravaju da bizoni ne mogu zamijeniti klasično upravljanje šumama, ali bi mogli postati dio šire strategije zaštite od požara.

Šumski požari posljednjih godina postaju sve veći izazov za evropske zemlje, a ekstremne temperature, suša i klimatske promjene stvaraju uslove u kojima se vatra širi brže i teže kontroliše.

Zbog toga se sve više razmišlja o načinima na koje bi priroda sama mogla pomoći u smanjenju rizika od požara. Jedna od neobičnijih ideja jeste korištenje velikih biljojeda, među kojima je i evropski bizon, za kontrolu vegetacije koja u sušnim periodima može postati lako zapaljivo gorivo.

Princip je jednostavan – što je manje suve trave, žbunja, lišća, grana i druge zapaljive vegetacije, to je manje materijala koji požar može da zahvati i preko kojeg može brzo da se širi.

Ipak, istraživači naglašavaju da je još rano govoriti o evropskim bizonima kao rješenju za šumske požare. Njihova potencijalna uloga tek se ispituje i nikako ne bi mogla da zamijeni tradicionalno upravljanje šumama.

Bizoni kao “prirodni vatrogasci”

Jedan od razloga zbog kojih su evropski bizoni zanimljivi istraživačima jeste njihov način ishrane.

Fernando Moran, veterinar i osnivač Evropskog rezervata za bizone, ranije je za “Euronews” objasnio da ove životinje jedu drveće, šiblje, žbunje, lišće i grane – upravo dio vegetacije koji može predstavljati zapaljivi materijal.

Osim što jedu vegetaciju, bizoni je lome, gaze i oštećuju, čime mogu mijenjati strukturu prostora kroz koji se kreću.

Zbog toga ih pojedini stručnjaci opisuju kao svojevrsne “prirodne vatrogasce”, odnosno životinje koje svojim prirodnim ponašanjem mogu uticati na količinu gorivog materijala u ekosistemu.

Međutim, važno je naglasiti da takav uticaj nije isto što i direktno gašenje požara. Ideja je da se dugoročnim djelovanjem velikih biljojeda promijeni vegetacija i eventualno smanji intenzitet ili brzina širenja požara.

Šta se trenutno istražuje u Španiji?

U januaru 2026. godine organizacija “Rivajlding Španija” pokrenula je istraživački projekat u Gvadalahari, u saradnji sa Univerzitetom Baskije, Univerzitetom u Mančesteru i danskim istraživačkim centrom Ekonovo.

U ograđenom prostoru površine oko 400 hektara mediteranske šume nalazi se devet evropskih bizona.

Naučnici prate kako se životinje prilagođavaju tamošnjem ekosistemu, šta jedu i na koji način njihovo kretanje utiče na vegetaciju. Za praćenje životinja koriste se GPS uređaji, dok se istovremeno analiziraju njihova ishrana, nivo stresa i promjene koje izazivaju u prostoru.

Cilj je da se prikupe podaci koji bi mogli pokazati da li evropski bizoni mogu imati ulogu u obnovi ekosistema i stvaranju šuma otpornijih na požare i druge posljedice klimatskih promjena.

Rezultati istraživanja trebalo bi da pomognu da se utvrdi koliko je ova ideja zaista primjenjiva u praksi.

Veliki biljojedi mijenjaju pejzaž

Vraćanje evropskog bizona u prirodu dio je šire strategije poznate kao “rivajlding”, odnosno ponovno podivljavanje ili renaturalizacija.

Ideja je da se u ekosisteme vrate vrste koje su iz njih nestale ili su njihove populacije značajno smanjene. Veliki biljojedi pritom mogu imati važnu ekološku ulogu jer svojim kretanjem i ishranom utiču na strukturu vegetacije.

Jedan od primjera nalazi se u Velikoj Britaniji, gdje je projekat “Vajlder Blin” uveo evropske bizone zajedno sa drugim velikim biljojedima, uključujući ponije, goveda i svinje, sa ciljem obnavljanja prirodnih procesa u staroj šumi.

Takvi projekti često imaju i širi društveni cilj. Osim obnove prirode, mogu uključivati ekoturizam, obrazovanje o zaštiti životne sredine i stvaranje novih ekonomskih prilika za ruralne sredine.

U Njemačkoj postoji jedna od rijetkih populacija evropskih bizona koji slobodno žive u zapadnoj Evropi, dok Poljska ima posebno važnu ulogu u očuvanju ove vrste, čiji je oporavak nakon gotovo potpunog nestanka počeo upravo zahvaljujući preživjelim jedinkama u zatočeništvu.

Bizon nije jedini “saveznik” protiv požara

Ideja da životinje mogu pomoći u smanjenju rizika od požara nije ograničena samo na evropske bizone.

Istraživanja ukazuju na to da različite životinjske vrste mogu uticati na količinu vegetacije koja se tokom sušnih perioda pretvara u gorivo za požare. Sisari, ptice i insekti mogu mijenjati strukturu vegetacije hranjenjem, gaženjem ili drugim prirodnim procesima.

Jedan od primjera dolazi iz Sjedinjenih Američkih Država, gdje je krdo od oko 500 koza korišteno za uklanjanje zapaljive vegetacije u okolini kompleksa Predsjedničke biblioteke Ronalda Regana.

Takvi primjeri pokazuju kako se prirodni procesi mogu koristiti kao dopuna klasičnom upravljanju vegetacijom.

Evropski bizon preživio zahvaljujući malom broju jedinki

Povratak bizona u evropske šume posebno je zanimljiv zbog istorije ove vrste.

Evropski bizon bio je nekada rasprostranjen na velikom dijelu kontinenta, ali je početkom 20. vijeka gotovo potpuno nestao iz divljine. Preživjele jedinke sačuvane su u zoološkim vrtovima, a današnja populacija potiče od veoma malog broja životinja.

Prema podacima Evropskog rezervata za bizone, savremena populacija potiče od svega 12 osnivačkih jedinki, zbog čega je genetska raznovrsnost jedno od važnih pitanja u programima zaštite ove vrste.

Zbog toga ponovno naseljavanje bizona zahtijeva pažljivo planiranje, posebno kada se govori o većem broju životinja i njihovom uvođenju u nova staništa.

Mogu li bizoni živjeti zajedno sa ljudima?

Pored pitanja uticaja na požare, istraživači moraju odgovoriti i na pitanje kako bi se bizoni uklopili u postojeće načine korištenja prostora.

To uključuje šumarstvo, eksploataciju drveta, lov, poljoprivredu i sakupljanje šumskih plodova i gljiva. Velika životinja koja se slobodno kreće šumom može imati pozitivan uticaj na ekosistem, ali istovremeno može doći u konflikt sa ljudskim aktivnostima.

Zato istraživanja poput onog u Gvadalahari ne posmatraju samo potencijalne koristi, već i moguće posljedice po ekosistem i lokalnu zajednicu.

Za sada nema dovoljno dokaza da bi se moglo tvrditi da evropski bizoni mogu značajno smanjiti rizik od velikih šumskih požara. Hipoteza je zanimljiva, ali tek treba da bude potvrđena kroz dugoročna istraživanja.

Ukoliko se pokaže da veliki biljojedi zaista mogu smanjiti količinu zapaljive vegetacije i povećati otpornost pojedinih ekosistema, evropski bizon mogao bi dobiti još jednu važnu ulogu – ne samo kao simbol uspješne zaštite prirode, već i kao dio savremenih strategija prilagođavanja klimatskim promjenama.