Vlade Federacije BiH i Republike Srpske usvojile su programe podsticaja za poljoprivredu i ruralni razvoj za 2026. Budžeti su gotovo izjednačeni (oko 190 milona KM u FBiH i 180 miliona KM u RS), ali se razlikuju u raspodjeli i prioritetima.
Već na prvi pogled vidi se razlika u pristupu. Dok je federalni pravilnik relativno jednostavan i više fokusiran na proizvodnju, pravilnik u Republici Srpskoj je gotovo tri puta obimniji, sa više od 100 članova naspram oko 40 u Federaciji, koji je prevashodno usmjeren na podršku primarnoj poljoprivredi.
U Federaciji BiH program je strukturisan po sektorima, sa jasnim fokusom na stočarsku proizvodnju, kojoj je namijenjeno oko 116,5 miliona KM, dok je biljnoj proizvodnji opredijeljeno oko 25 miliona KM. Poseban akcenat stavljen je na ruralni razvoj i investicije u mehanizaciju, objekte i višegodišnje zasade, uz podsticaje koji mogu dostići i do 50 odsto prihvatljivih troškova. Program obuhvata i posebne mjere za mlade poljoprivrednike, žene nosioce gazdinstava i područja sa otežanim uslovima života.
Republika Srpska ima drugačiji pristup. Vlada Republike Srpske usvojila je Plan korištenja sredstava za podsticanje razvoja poljoprivrede i sela za 2026. godinu u iznosu od 180 miliona KM. Od toga je oko 107,1 milion KM usmjeren na tekuću proizvodnju, 48,9 miliona KM na dugoročni razvoj, dok je za sistemske mjere predviđeno oko 24 miliona KM.
Za razliku od Federacije, gdje su podsticaji jasno razdvojeni po sektorima i vrstama proizvodnje, model u Republici Srpskoj grupisan je kroz četiri šire cjeline - direktnu podršku proizvodnji, investicije, ruralni razvoj i sistemske mjere.
Direktna podrška obuhvata premije za stočarsku i biljnu proizvodnju, kao što je mlijeko, priplodnu stoku, tov, pčelarstvo, ali i podsticaje za ratarske kulture, voće, povrće, gorivo i sjemenski materijal.
Podrška investicijama odnosi se na ulaganja u mehanizaciju, objekte, preradu, ribogojilišta i postavljanje solarnih panela na proizvodne objekte.
Mjere ruralnog razvoja imaju znatno širi obuhvat, od podrške zadrugama, ženama i mladima na selu, do finansiranja edukacija, promocije, tehnoloških inovacija i zajedničkih projekata institucija i lokalnih zajednica. U taj okvir ulaze i oblasti koje nisu direktno vezane za primarnu proizvodnju. Tako se, između ostalog, finansira i lovstvo, od infrastrukture lovišta do organizacije lovno-turističkih manifestacija, uz podsticaje do 30.000 KM po korisniku.
Sistemske mjere uključuju finansiranje veterinarskih i fitosanitarnih usluga, laboratorija, kontrole kvaliteta, osiguranja proizvodnje, vođenja registara i drugih administrativnih i stručnih poslova u sektoru.
Stočarski sektor: Najveće razlike u podršci
Upravo na primjeru stočarske proizvodnje najjasnije se vidi kako različiti modeli raspodjele, uprkos sličnim budžetima, dovode do značajno različitih rezultata na terenu.
U Republici Srpskoj, ispred većeg broja mjera ima "uslov" do, pa se tako i pored većeg planiranog iznosa, nerijetko isplaćuju značajno manji iznosi. Ova razlika je posebno vidljiva u ovčarstvu, gdje je za prošlu godinu po ovci isplaćeno samo 22 KM u Republici Srpskoj (iako je iznos u Pravilniku bio viši, ali ograničen uslovljen sa prijedlogom „do“), a u FBiH čak 70 KM.
Značajne razlike prisutne su i u proizvodnji mlijeka. U Republici Srpskoj premija iznosi oko 0,30 KM po litru, dok u Federaciji, uz kantonalne dodatke, dostiže prosječno oko 0,54 KM, a maksimalno i do 0,59 KM po litru.
Na godišnjem nivou, uz prosječnu proizvodnju od 6.000 litara po kravi, procjene su da farmer u Republici Srpskoj ostvari oko 1.800 KM, dok u Federaciji dobije oko 3.240 KM. Razlika od približno 1.400 KM po grlu direktno utiče na konkurentnost proizvođača.
Ove razlike odražavaju se i na ukupnu proizvodnju. Dok Republika Srpska proizvodi oko 130 miliona litara mlijeka godišnje, Federacija BiH se približava proizvodnji od 200 miliona litara. Dodatna razlika je i u maksimalnim iznosima podrške. U Federaciji proizvođači mogu ostvariti i do 2,64 miliona KM godišnje premije (do 500.000 litara/mjesec), dok je u Republici Srpskoj taj limit oko 650.000 KM.
Federacija je ove godine uvela i posebnu mjeru za upravljanje viškovima mlijeka, vrijednu dva miliona KM, s ciljem podsticanja prerade u proizvode više vrijednosti. Slična mjera u Republici Srpskoj ne postoji.
Kada se uključe i ostali podsticaji, ukupna podrška po muznoj kravi iznosi oko 2.600 KM u Republici Srpskoj, a oko 4.000 KM u Federaciji BiH.
Razlike su vidljive i kod tova junadi, u Federaciji podsticaj iznosi oko 1.000 KM po grlu, dok je u Republici Srpskoj oko 300 KM, uz česte isplate ispod tog nivoa.
Važna razlika je i u samoj strukturi sistema. U Federaciji postoje kantonalni podsticaji koji dodatno povećavaju ukupnu podršku, dok je u Republici Srpskoj sistem u rukama jednog nivoa vlasti, a lokalni budžeti za poljoprivredu znatno ograničeniji.
Mladi farmeri i dodatne razlike
Razlike su izražene i u podršci mladim poljoprivrednicima. U Federaciji BiH je za pokretanje poslovanja mladih u 2025. godini izdvojeno oko 7,7 miliona KM, dok je u Republici Srpskoj taj iznos bio oko 630.000 KM.
Dodatno, Federalni zavod za zapošljavanje pokrenuo je program vrijedan oko tri miliona KM za zapošljavanje u poljoprivredi. Ukupna direktna podrška mladima u Federaciji time dostiže oko 11 miliona KM, što je višestruko više nego u Republici Srpskoj.
Krčenje zapuštenog zemljišta – novina u Srpskoj
Republika Srpska je uvela i novu mjeru podrške za krčenje zapuštenog poljoprivrednog zemljišta, s ciljem vraćanja neiskorištenih površina u proizvodnju. Procjenjuje se da postoji oko 10.000 hektara takvog zemljišta u 19 opština.
Podsticaji su namijenjeni mlađim poljoprivrednicima, a iznose od 3.000 do 6.000 KM po hektaru, u zavisnosti od stanja zemljišta.
Iako su ukupni budžeti gotovo isti, razlika između dva sistema ogleda se u pristupu. Federacija BiH veći dio sredstava usmjerava direktno na proizvodnju, uz jasno definisane iznose po grlu ili hektaru, dok Republika Srpska raspoređuje sredstva na širi spektar mjera i korisnika, uključujući i različite institucionalne i razvojne aktivnosti.