Na jugu Gruzije, na granici Evrope i Azije, vijekovima opstaje pećinski grad koji svjedoči o srednjovjekovnoj moći, arhitektonskoj domišljatosti i kulturnom nasljeđu jednog od najstarijih hrišćanskih naroda.
Na prvi pogled izgleda kao da je planina jednostavno prošarana prozorima. Tek kada se približite, postaje jasno da se iza kamenih otvora krije čitav grad. Hodnici, crkve, biblioteke, vinski podrumi, trpezarije i stotine prostorija uklesanih u liticu čine Vardziju jednim od najneobičnijih istorijskih lokaliteta u Evropi.
Skrivena u stijenama planine Erusheti, na jugu Gruzije, Vardzija nije nastala prirodno. Naprotiv, gotovo svaki njen dio oblikovale su ljudske ruke još u 12. vijeku, u vrijeme kada je Gruzija doživljavala svoje zlatno doba.
Grad koji se nije vidio
Vardzija je podignuta kao mnogo više od manastira. Bila je istovremeno tvrđava, vjerski centar i utočište za hiljade ljudi. U periodu stalnih sukoba na Kavkazu, njena najveća prednost bila je upravo to što je bila gotovo nevidljiva.
Sa spoljne strane videli su se tek pojedini otvori u stijeni, dok se iza njih prostirao složen sistem prostorija povezanih tunelima i stepeništima. Istoričari procjenjuju da je kompleks imao čak 13 nivoa i više stotina prostorija, a mogao je da primi desetine hiljada ljudi u slučaju opasnosti.
Nasljeđe kraljice Tamare
Najveći procvat Vardzija je doživjela za vreme kraljice Tamare, jedne od najznačajnijih vladarki srednjovjekovne Evrope. Tokom njene vladavine Gruzija je postala regionalna sila, razvijajući trgovinu, umjetnost i kulturu.
U srcu kompleksa nalazi se Crkva Uspenja Presvete Bogorodice, čiji zidovi i danas čuvaju izuzetno očuvane freske iz 12. vijeka. Među njima se nalazi i jedan od rijetkih autentičnih prikaza kraljice Tamare nastalih za njenog života, što ovom mjestu daje poseban istorijski značaj.
Kada je priroda promijenila istoriju
Vardzija danas izgleda otvorenije nego što je izgledala u srednjem vijeku. Razlog nije ljudska intervencija, već snažan zemljotres koji je krajem 13. vijeka srušio veliki dio spoljne stijene i otkrio unutrašnjost grada.
Paradoksalno, upravo je prirodna katastrofa omogućila da svijet vijekovima kasnije vidi složenost ovog arhitektonskog poduhvata. Ono što je nekada bilo skriveno od neprijatelja danas predstavlja jedan od najupečatljivijih prizora evropskog kulturnog nasljeđa.
Više od turističke atrakcije
Iako svake godine privlači hiljade posjetilaca, Vardzija nije samo istorijski spomenik. Dio kompleksa i danas koristi mala zajednica monaha, pa se svakodnevni vjerski život odvija u prostoru starom gotovo devet vijekova.
Posjetioci prolaze uskim kamenim hodnicima, penju se strmim stepenicama i izlaze na vidikovce sa kojih se pruža pogled na dolinu rijeke Mtkvari. Upravo spoj prirodnog pejzaža i ljudskog stvaralaštva čini Vardziju jedinstvenom.
Evropska priča isklesana u kamenu
Iako se Gruzija geografski nalazi na raskršću Evrope i Azije, njena istorija, kultura i hrišćanska tradicija vijekovima su bile povezane sa evropskim prostorom. Vardzia je jedan od najlepših primjera tog nasleđa, mesto na kojem se prepliću arhitektura, religija, istorija i priroda.
U vremenu kada evropske zemlje sve više ulažu u očuvanje kulturne baštine, ovakvi lokaliteti podsjećaju da identitet Evrope nije oblikovan samo u velikim prijestonicama i poznatim dvorcima, već i u mjestima poput Vardzije, gdje su čitavi gradovi nastajali unutar planina.
(M.A./EUpravo zato)