Rumunski parlament izglasao je nepovjerenje proevropskoj vladi premijera Ilije Boložana, koja je potom i pala, a premijer je odmah napustio zgradu nakon glasanja.
Za smjenu vlade glasao je 281 poslanik, dok su četiri bila protiv, a tri glasa bila su nevažeća. Inicijativu su pokrenuli poslanici Socijaldemokratske partije (PSD), Alijanse za ujedinjenje Rumuna (AUR) i partije PACE, uz podršku ukupno 254 potpisa. Prijedlog je nosio naziv „Stop Boložanovom planu za uništavanje ekonomije“, a njegovim usvajanjem vlada je pala.
Zašto je pala rumunska vlada?
Glavni razlog pada vlade leži u raspadu „velike koalicije“ i neočekivanom savezu političkih protivnika protiv premijera. Presudan je bio sukob oko ekonomskih mjera u Rumuniji – premijer Boložan, poznat kao tehnokrata i bivši gradonačelnik Oradee, uveo je strogu štednju kako bi smanjio budžetski deficit od oko 9% BDP-a.
Te mjere izazvale su oštro protivljenje, prije svega među Socijaldemokratama (PSD), koji su krajem aprila 2026. povukli podršku vladi, uz obrazloženje da reforme najviše pogađaju najsiromašnije i da premijer donosi odluke bez konsultacija. Konačan udarac bio je politički neuobičajen savez – PSD je glasao zajedno sa desničarskom opozicijom (AUR), čime je obezbjeđena većina od 233 glasa za smjenu vlade.
Ovaj razvoj događaja samo je produbio već postojeću političku krizu u Rumuniji. Ona traje još od kraja 2024. godine, kada je Ustavni sud poništio predsedničke izbore zbog sumnji u rusko miješanje, što je dovelo do ozbiljnog vakuuma vlasti. U međuvremenu je značajno ojačala krajnja desnica – AUR, nacionalistička i evroskeptična stranka, prema anketama ima između 37 i 40 odsto podrške.
Dodatni pritisak dolazi iz Brisela, jer Rumunija rizikuje da izgubi oko 10 milijardi evra iz fondova EU ukoliko do avgusta 2026. ne sprovede ključne reforme, a pad vlade dovodi te planove u pitanje.
Boložan je u tom kontekstu važio za jednog od ključnih predstavnika proevropskog kursa. Njegov pristup bio je fokusiran na efikasnost – smanjenje birokratije i strogu kontrolu javne potrošnje – ali i na odbijanje političkih kompromisa kada je riječ o raspodjeli državnih resursa. Upravo taj čvrst stav, bez spremnosti na političku trgovinu sa partnerima, na kraju ga je i koštao pozicije.
Šta sada čeka Rumuniju?
U svom govoru prije glasanja, Bolojan je upozorio zakonodavce da ne usvoje „ciničan i vještački“ prijedlog, za koji je rekao da „izgleda da su ga napisali ljudi koji nisu bili u vladi svaki dan i nisu učestvovali u svim odlukama“, izvijestio je AP.
„Može li neko reći kako će Rumunija funkcionisati od sutra, imate li plan?“, upitao je Bolojan.
Pa, očigledno ih nije ubijedio.
Ali pitanje šta je sljedeće nije lako jer ne postoji očigledan način da se formira drugačija većina ili vlada. Nevjerovatni saveznici u rušenju Bolojanove vlade – socijalistička PSD i krajnja desnica, uključujući stranku AUR Džordža Simiona – navodno nisu posebno zainteresovani za zajedničko formiranje nove administracije.
Jedan scenario koji su navodno predložili pobunjeni socijalisti bio je rekonstrukcija sadašnje koalicije sa novim premijerom, ali nije jasno da li bi druge stranke bile spremne da podrže ovaj prijedlog.
Očekuje se da će Bolojan ostati na funkciji privremenog premijera sa ograničenim ovlašćenjima, jer će predsjednik zemlje Nikušor Dan sazvati razgovore kako bi se utvrdilo šta dalje.
Ali će vjerovatno biti potrebno nekoliko nedjelja da bi razgovori nešto postigli.
(Mondo.rs)