Grad Rjukan u Norveškoj šest mjeseci godišnje živi u potpunoj sjenci planine, ali su mještani našli nevjerovatno rješenje.
Rjukan leži na dnu uske doline, sto četrdeset kilometara zapadno od Osla. U njemu živi oko tri i po hiljade ljudi. Od kraja septembra do sredine marta, ni jedan zrak direktnog sunčevog svjetla ne dopire do tog grada.
Ne zato što ga nema. Sunce jeste tamo, samo je prenisko na nebu da bi se prešla planina iznad grada, koja se uzdiže skoro hiljadu osamsto metara. Ljudi u dolini gledaju u plavo nebo iznad sebe i stoje u sjenci.
Stogodišnja ideja
Grad je osnovao industrijalac Sem Ajd 1905. godine, kako bi zaposlio radnike za hidroelektranu. Već 1913. godine mu je palo na pamet da se sunce može spustiti sa planine pomoću ogledala.
Tada od te ideje nije bilo ništa, jer tehnologija za to nije postojala. Umjesto ogledala, izgradili su žičaru koju su radnici mogli da koriste da odu do vrha i vide sunce. Ta ideja je potom trajala sto godina.
Umjetnik koji ga je izvadio iz fioke
Godine 2013, Martin Andersen, lokalni umjetnik koji je tada imao četrdeset godina, vratio se u njega. Predložio je gradu ono što je Ejde zamislio, samo sa opremom koja je u međuvremenu postojala.
Tri ogledala, svako dimenzija sedamnaest kvadratnih metara, postavljena su helikopterom na planinu, četiristo pedeset metara iznad grada.
Njima upravlja računar. Ogledala prate kretanje sunca i mijenjaju položaj svakih deset sekundi, tako da snop uvijek pada na isto mjesto. Napajaju se solarnom energijom, što znači da proizvode sopstvenu električnu energiju za sopstvenu rotaciju.
Hiljadu dvjesta potpisa protiv
Nisu svi bili za. Oko hiljadu dvjesta stanovnika potpisalo je peticiju protiv projekta, uglavnom zbog troškova. Ogledala su koštala oko osamsto hiljada dolara.
U gradu od tri i po hiljade ljudi, to je bilo više od trećine stanovništva. Preglasani su i projekat je sproveden u djelo. Ogledala su zvanično puštena u rad krajem oktobra 2013. Tog dana ljudi su se okupili na trgu sa sunčanim naočarima i ležaljkama.
Šest stotina kvadratnih metara svjetlosti
Ono što ogledala stvaraju nije osvijetljeni grad već krug svjetlosti na glavnom trgu. Njegova površina je oko šest stotina kvadratnih metara.
Drvene klupe su postavljene oko njega u polukrugu. To znači da ne mogu svi stanovnici istovremeno da stoje na suncu. Oni ga dijele.
To se, prema onome što su govorili poslije prve zime, ispostavilo kao najveća promena. Trg je postao mjesto okupljanja ljudi zimi, što ranije nije bio.
Nisu oni jedini
Drugi su uradili isto. Selo Viganela u italijanskim Alpima je postavilo ogledalo još 2006. godine, iz istog razloga.
Austrijski grad Ratenberg takođe koristi manja ogledala koja zimi unose svetlost u centar. Rjukan je, međutim, jedini u kome je prošlo tačno sto godina između zamisli i izvršenja.