Iako su nedavno usvojene izmjene Krivičnog zakonika RS, mogućnost zamjene kazne zatvora radom u javnom interesu postoji još od 2020. godine. Tim povodom obratili smo se Ministarstvu pravde kako bismo saznali koliko se često ova sankcija primjenjuje u praksi.
Narodna skupština RS je na sjednici u decembru prošle godine ukinula automatsku zamjenu kazne zatvora do godinu dana novčanom, nakon što je Ustavni sud utvrdio da dosadašnja praksa stvara neravnopravnost, jer imućniji osuđenici mogu "otkupiti" kaznu. Sudovi su od tada dobijali diskreciono pravo da u svakom predmetu pojedinačno odluče o zamjeni kazne novčanom ili radom u javnom interesu.
Martovskim izmjenama 2026. godine, Narodna skupština ponovo je formalno omogućila ovu mogućnost, ali u strogo propisanim slučajevima, uz sudsku kontrolu. Ministar pravde Goran Selak istakao je da ove izmjene predstavljaju značajan korak ka modernizaciji krivičnopravnog sistema, omogućavaju društveno korisniji način kažnjavanja i osiguravaju jednak pristup pravdi za sve građane, posebno one slabijeg imovinskog stanja.
Iz Ministarstva pravde podsjećaju da je realizacija rada u javnom interesu u Republici Srpskoj počela u avgustu 2020. godine, kada je ovaj institut zaživio u praksi.
Od tada do danas realizovano je ukupno 36 zahtjeva osuđenih osoba kojima je kazna zatvora do jedne godine zamijenjena radom za opšte dobro.
U Ministarstvu navode da se vodi detaljna evidencija o svim osuđenicima koji se upućuju na izvršenje ove mjere.
"Matična evidencija sadrži lične podatke o osuđenom licu, podatke o sudskoj presudi, o vremenu i mjestu izvršenja rada u javnom interesu, podatke iz zaključnog izvještaja o izvršenom radu u javnom interesu", naveli su iz Ministarstva pravde za MONDO.
Za svakog osuđenika formira se i poseban lični dosije, a rad se sprovodi prema unaprijed definisanom programu koji precizira radno mjesto, trajanje i raspored angažmana.
"U lični list unose se podaci o osuđenom licu i ulaže dokumentacija potrebna za praćenje zakonitosti izvršavanja rada u javnom interesu. Rad u javnom interesu izvršava se prema pojedinačnom programu izvršenja. Programom se utvrđuje način sprovođenja rada u javnom interesu u pravnom subjektu, a naročito raspored na radno mjesto trajanje i rok izvršenja rada u javnom interesu, raspored radnih dana i dužina radnog vremena razvrstana po dnevnim i sedmičnim intervalima. Evidencija obuhvata lične podatke, podatke o sudskoj presudi, vremenu i mjestu izvršenja rada, kao i završne izvještaje o obavljenom radu".
Prema dosadašnjoj praksi, ova sankcija se najčešće izriče za krivična djela iz oblasti bezbjednosti saobraćaja, šumske krađe, tjelesnih povreda i sličnih lakših krivičnih djela.
Kada je riječ o izvršenju rada za opšte dobro, iz nadležnog minsitarstva navode da se on najčešće obavlja u oblastima humanitarnog rada, ekologije i komunalnih djelatnosti, ali i u sektorima poput upravljanja otpadom, zaštite prirodnih dobara i održavanja javnih površina.