Ovo su inovativne metode grijanja - od električnih tapeta do reciklaže otpada za uštedu energije. Za mnoge od njih vjerovatno nikada niste čuli.
Dok rast cijena energenata i ekološki izazovi podstiču potragu za alternativama klasičnim načinima grijanja, ugalj i gas polako ustupaju mjesto maštovitim rješenjima koja spajaju fiziku, reciklažu i visoku tehnologiju.
Širom svijeta gradovi i inženjeri već zagrijavaju hiljade domova pomoću nevidljivih infracrvenih tapeta ili otpadne toplote iz ogromnih računarskih centara.
Domaći i regionalni invovatori ne zaostaju u idejama, a pojedini inovatori dokazuju da se uz malo proračuna i domišljatosti kuća može uspješno ugrijati i pomoću limenki piva, taloga espresa ili poljoprivrednih ostataka sa njiva.
U nastavku vam donosimo osam netipičnih načina grijanja:
Tehnologija i digitalna rješenja
Grejanje na tapete
Električne tapete još su u eksperimentalnoj fazi, a prve povratne informacije ukazuju na to da bi mogle biti ekološki prihvatljiva, efikasna i pristupačna alternativa tradicionalnim sistemima grijanja.
Montaža i sastav: Postavljaju se na plafone i funkcionišu pomoću tankih traka od bakra i grafena.
Princip rada: Koriste infracrvenu tehnologiju koja, poput sunčevih zraka, direktno zagreva ljude, namještaj i površine, umjesto vazduha u prostoriji.
Prednosti: Energetski efikasno, ekonomično i ekološki prihvatljivo rešenje u poređenju sa tradicionalnim grejanjem na fosilna goriva.
Mane i izazovi ugradnje: U postojećim objektima često zahtijevaju uklanjanje starog sistema grijanja (dodatni trošak) i nose rizik od fizičkog oštećenja plafona pri pomeranju visokog nameštaja.
Grijanje na toplotu računara
U stokholmskom naselju Skarpnek gradi se računarski centar (Skarpnäck Data Park) čiji će višak toplote zagrevati oko 30.000 domaćinstava, sa planom da računarski centri u budućnosti griju više od 10% stambenog prostora grada.
Značajna toplotna energija koja se oslobađa pri hlađenju servera ne odbacuje se, već se prikuplja i usmerava direktno u podzemnu mrežu gradskog daljinskog grejanja.
Projekat Stockholm Data Parks nastao je u saradnji gradskih vlasti i energetskih i telekomunikacionih kompanija, sa ciljem potpunog ukidanja upotrebe fosilnih goriva i stvaranja energetski održivog grada.
Reciklaža i "uradi-sam" sistemi
Grijanje na pivske limenke
Nastavnik matematike i informatike iz Paraćina Darko Milićević pre deset godina uspješno je sproveo eksperiment od početne ideje, koju je našao na Jutjubu, do zagrijavanja vazduha i mogućeg dogrevanja kuće na solarnu energiju uz pomoć aluminijumskih limenki od piva.
Mana sistema je što grijanje radi samo kad je dan sunčan, što je u našima uslovima veoma rijetko tokom zime.
On je napravio ram od iverice dimenzija jednog kvadratnog metra i izolovao stiroporom od tri centimetara, sve to zaštićeno je crnom folijom. Napravljena su ležista za limenke koje su ofarbane u crno, jer tako jače upijaju sunčevu toplotu.
"Panel ima 11 limenki u četiri reda, odnosno, ukupno 44. Sistem za grijanje pomoću aluminijumskih konzervi funkcioniše na način da hladan vazduh ulazi kroz otvor na panelu, a sunčevi zraci ga zagrijavaju u dobro izolovanom sistemu. Topao vazduh ulazi u kuću kroz izbušen otvor u zidu i to sa donje strane, jer se tako bolje zagrijava prostorija", objasnio je svojevremeno Milićević.
"Grijanje na espreso" - briketi od taloga kafe
Briketi od taloga kafe (često napravljeni od recikliranog iskorišćenog taloga kafe u kombinaciji sa biomasom poput drvene strugotine ili papira) predstavljaju obnovljivu, visokoenergetsku alternativu tradicionalnom ogrevnom drvetu za višenamenske peći, peći na drva i otvorene kamine.
Komercijalni briketi od kafe obično gore duže i razvijaju višu temperaturu u odnosu na standardne cepanice tvrdog drveta sušene u komori.
Iskorišćeni talog kafe ima visok sadržaj prirodnih ulja i veliku gustinu, što briketima od čistog ili miješanog taloga kafe daje visoku energetsku gustinu u poređenju sa sirovim drvetom ili briketima od trave.
Proizvode malo dima i omogućavaju ponovnu upotrebu organskog otpada koji bi u suprotnom završio na deponijama. Tokom sagorijevanja oslobađaju blag, prijatan miris kafe.
Gorionici na otpadno jestivo ulje
Otpadno jestivo ulje može se sagorijevati direktno ili preraditi u gorivo za grijanje stambenih prostora, radionica ili vode, mada i komercijalna oprema i "uradi sam" (DIY) sistemi zahtijevaju posebne mjere opreza.
Funkcioniše tako što tečno jestivo ulje ne gori lako samo od sebe - mora se zagrijjati do tačke isparavanja i temeljno pomiješati sa vazduhom pod pritiskom ili prinudnim protokom vazduha iz ventilatora kako bi se postiglo čisto sagorevanje na visokoj temperaturi.
Mnogi "uradi sam" sistemi koriste dvoslojni metalni dizajn (poput umetanja cilindra unutar kante ili oblaganja komore peskom ili betonom) koji služi kao toplotna baterija koja zrači toplotu čak i nakon što se plamen ugasi.
Neki majstori obmotavaju bakarne cijevi (spirale) oko komore za sagorijevanje ili unutrašnje komore kako bi obezbedili stalan protok vode za sanitarnu toplu vodu ili zračeće grijjanje.
Veoma je važno bezbjedno i pravilno rukovanje. Korišćeno jestivo ulje često sadrži čestice vode i mrvice hrane. Ako voda dospije u vrelo ulje, može doći do prštanja, pucanja ili opasnog naglog razbuktavanja plamena. Prije upotrebe, ulje se mora procijediti i osloboditi vlage.
Jestivo ulje je gušće od standardnog lož-ulja ili dizela, što znači da pri niskim temperaturama može otežano teći ukoliko se dovodna linija ne nalazi u blizini toplog izvora.
Svaki uređaj za sagorijevanje u zatvorenom prostoru mora imati adekvatan dimovod (odvod izduvnih gasova) i pouzdan detektor ugljen-monoksida kako bi se spriječilo nakupljanje otrovnog dima ili ugljen-monoksida.
Toplota iz prirode: Energija iz zemlje i biljaka
Drvo paulovnija
Posljednjih godina paulovnija, koja potiče iz daleke Kine, u našoj zemlji je sve popularnija zbog svog brzog rasta pa možemo njena visoka stabla videti ispred kuća, u dvorištima, na parkinzima, a ovo drvo iz daleke Kine i Japana, osim u Šumadiji, korenje je pustilo i u Pomoravlju.
Ukoliko ima dobre uslove za rast stabla, nakon pet godina dostići će visinu i do 20 metara visine. Njena kalorična vrijednost je veća od mrkog uglja što je čini odličnom za ogrev. Koristi se za izradu peleta i bioetanola zbog svoje izuzetno visoke energetske vrijednosti. Poznata je i po izuzetnoj čvrstini, nema čvorova i laka je za obradu, lako prima boju i otporna je na vlagu, čime je našla široku primjenu u izradi stolarije, parketa, namještaja i muzičkih instrumenata.
"Stabla paulovnije sam zasadio zbog grijanja i, kako vidim, neću se pokajati. Zaista raste vrlo brzo tako da spremam nove sadnice. Na proljeće zasadiću još 1.000 na 40 ari i tako ću svojoj porodici obezbijediti ogrevno drvo za naredne tri do četiri decenije. Planiram sječu 10 puta u tom periodu, to jest svake četvrte godine", rekao je Paraćinac Delimir Grkić koji je zasadio ovo drvo.
Poljoprivredni otpad / Agro-pelet (Grijanje na koštice višanja, ljuske lješnika i slamu)
Grejanje na biomasu koristi organske materijale kao što su pelet, drvna sječka, briketi ili žetveni ostaci (poput sojine slame) za proizvodnju toplotne energije. Predstavlja održiv i ekološki prihvatljiv način grijjanja koji smanjuje zavisnost od fosilnih goriva.
Sezonska ušteda može dostići i do 50% u poređenju sa pojedinim fosilnim gorivima ili strujom, posebno ako se koriste besplatni žetveni ostaci iz polja.
Koristi lokalno dostupne materijale, čime se smanjuje emisija štetnih gasova.
Specijalizovani kotlovi koštaju od oko 122.000 do 160.000 dinara (ili više za jače sisteme), uz dodatne troškove za ugradnju. Ovaj sistem zahteva i dobru kućnu izolaciju kao i prostor za skladištenje.
Biomasa ima manju energetsku gustinu od uglja ili gasa, pa je često potrebno češće loženje ili veći kapacitet skladišta (npr. bale slame ili sečka).
Primjera radi, Dragan Todorović iz Ljubinića kod Obrenovcaje u svom selu i okolini je pionir u greijanju na biomasu. Za četiri godine njegova porodica je uštedjela 7.000 evra na grijanju. Kako kaže, boljeg i jeftinijeg načina grijanja za sada nema. Na ovakav način Todorovići kućni budžet mjesečno opterećuju sa 20 evra, a njihov dom je uvek topao.
Kanadski bunar
Kanadski bunar (poznat i kao zemljani registar ili vazdušni geotermalni izmenjivač toplote) predstavlja pasivni geotermalni sistem koji koristi stabilnu temperaturu tla za prirodno predgrijavanje i hlađenje vazduha u objektima.
Dok spoljašnja temperatura vazduha tokom godine drastično varira, zemlja na dubini od 1,5 do 2 metra održava relativno konstantnu temperaturu (oko 10–15 °C u našem podneblju). Prolaskom kroz podzemne cijevi, spoljašnji vazduh se prilagođava temperaturi tla pre nego što uđe u sistem ventilacije objekta.
Sistem se oslanja na jednostavan princip razmene toplote između vazduha koji struji i okolne zemlje.
(MONDO)