Ovo je 10 najvećih košarkaša Jugoslavije: Od velikog Koraća do Divca i Dražena

Reprezentacija SFR Jugoslavije bila je svjetska sila o čijem se talentu, uspjesima i pobjedama priča i decenijama poslije strašnog raspada te zemlje u građanskom sukobu devedesetih. Kulminacija talenta Jugoslovena za igru pod obručima stigla je sa generacijom koju su Krešimir Ćosić i Dušan Ivković vodili krajem osamdesetih i sa kojom je legendarni Duda dominantno vladao Evropom i svijetom, podrazumijevajući zlatne medalje iz godine u godinu.

Od srebra na Eurobasketu na Beogradskom sajmu 1961. i prve olimpijske medalje 1968. godine u Meksiku, osvojene slobodnim bacanjima Vladimira Cvetkovića protiv Sovjeta, preko prvog svjetskog zlata u Tivoliju 1970. godine, pod prkosnim sloganom upućenim Amerikancima "Luna vaša, zlata naša", Jugoslavija je sedamdesete i osamdesete provela na svjetskom i evropskom tronu ili jako blizu njemu.

U tim istorijskim uspjesima i podvizima, mnogi igrači osvojili su ogroman broj medalja i bili sinonim za uspjehe plave reprezentacije. Ljubitelji košarke rođeni i decenijama kasnije znaju za navijačku "Kića, Moka, Praja, pobjeda do kraja", kao što znaju i za "odbojku" Dragana Kićanovića i Moke Slavnića poslije pobjede protiv Sovjeta 1977. za treće uzastopno evropsko zlato. Šampionski DNK unesen u krvotok naše košarke i danas teče njenim venama, pa smatramo normalnim da na prošlim OI u Parizu baš Srbi budu ti koji će da pribiju Amerikance uz zid u polufinalu, da se izvuku tek u posljednjim trenucima meča.

Svega toga ne bi bilo bez asova i trenera koji su zaljubili Jugoslaviju u košarku kroz reprezentaciju.

Krešimir Ćosić (14 medalja)

Osvajač čak 14 medalja sa reprezentacijom na svjetskim i evropskim prvenstvima, kao i olimpijskim igrama. Apsolutni rekorder u broju nastupa i osvojenih odličja. Rođen 1948. godine, pozvan je u saveznu selekciju sa samo 17 godina, odlukom selektora Ranka Žeravice, prvog osvajača svjetskog zlata sa SFRJ. Dominirao je Ćosić u plavom dresu, a posljednji veliki uspjeh ostvario je u Moskvi, zlatne olimpijske 1980.

U klupskoj konkurenciji pronosio je slavu svog Zadra, a titulu prvaka Jugoslavije osvojio je šest puta - pet puta sa Zadrom i jednom sa Cibonom. Neizmjeran je njegov uticaj na jugoslovensku košarku kao igrača, a potom i selektora, kao i u ulozi centra koji je bio daleko ispred svog vremena. Stilom igre otvorio je put kreativcima na toj poziciji, pa ga mnogi nazivaju "Jokićem prije Jokića".

Dražen Dalipagić (12)

Slavni "Praja" iz Mostara osvojio je čak 12 medalja na najvećim takmičenjima sa reprezentacijom Jugoslavije, zemlje čiju je slavu pronosio širom svijeta i čiji je bio jedan od najvećih velikana.

Bio je jedan od najboljih strijelaca u istoriji svjetske košarke, nesuđena NBA zvijezda i sa SFRJ prvak svijeta na Filipinima 1978. i to kao MVP turnira, potom je bio olimpijski šampion u Moskvi 1980. i sa tim zlatom je ispraćen na komemoraciji prošle godine, kao i uz himnu "Hej Sloveni". Uz to, Dalipagić je osvojio i tri evropske titule sa Jugoslavijom, 1973, 1975. i 1977. u Liježu, kada je takođe bio MVP.

Imao je sve kvalitete Dalipagić da postane i NBA zvijezda, stigao je na sto i ugovor Boston Seltiksa, ali ga je odbio upravo zbog Jugoslavije. Bio je višestruki najbolji strijelac jugoslovenske lige u dresu Partizana, u kojem je bio predvodnik jedne od najslavnijih generacija i osvajač Kupa Radivoja Koraća 1978, prvog međunarodnog pehara crno-bijelih.

Dragan Kićanović (10)

"Kića" je još jedan neizostavni član "Mount Rašmora" jugoslovenske, srpske i evropske košarke. Član legendarne generacije iz 70-ih i 80-ih koja je harala svijetom i takođe osvajač zlata na OI (1980), SP (1978) i tri EP (1973, 1975, 1977). Od početka sedamdesetih osvajao je zlata za Jugoslaviju u mladim kategorijama, a kad je ušao u prvi tim od 1973. osvojio je deset medalja, među kojima je svaka druga bila zlatna.

Živa ikona Partizana, u kojem je kao igrač proveo skoro deceniju sedamdesetih i početkom osamdesetih, pa i kao funkcioner bio simbol uspona crno-bijelih u evropske velikane. Sa klubom iz Humske osvojio je tri titule prvaka Jugoslavije i dva evropska Kupa Radivoja Koraća prije odlaska u inostranstvo.

Višestruki najbolji igrač Evrope i sinonim za moć jugoslovenskog košarkaškog gena.

Zoran Moka Slavnić (8 medalja)

Slavni plejmejker i motor najslavnije generacije. Zoran Moka Slavnić takođe spada u rijetku grupu igrača koja je osvojila sva navedena zlata - olimpijsko (1980), svjetsko zlato (1978) i tri evropska zlata (1973, 1975, 1977). Model jugoslovenskog plejmejkera na kojeg su se ugledali velikani i od koga su učili, jer je i kao mladi trener gurao u vatru Dražena Petrovića, a potom uticao i na najvećeg trenera Evrope Željka Obradovića, velikog Aleksandra Sašu Đorđevića...

Poznat po kreativnosti i sportskoj drskosti, Moka Slavnić je ušao u istoriju i odbojkom sa Kićanovićem 1977, i brojnim sjajnim partijama, kao "peckanjem" pukovnika Aleksandra Gomeljskog, selektora i najznačajnijeg čovjeka slavne sovjetske košarkaške škole. "Pukovniče, šta crtate kada ni mi još ne znamo šta ćemo da igramo", dobacio mu je na jednoj utakmici, primijetivši da Sovjet energično crta i komanduje svojim igračima šta da rade na terenu protiv SFRJ.

Sa Crvenom zvezdom Moka Slavnić osvojio je dvije titule prvaka države i prvi evropski klupski trofej (Kup pobjednika kupova 1974. godine). I skoro pola vijeka od odlaska iz Zvezde 1977, smatra se najvećim košarkašem u istoriji kluba sa Malog Kalemegdana.

Ivo Daneu (8 medalja)

Kao kapiten iz Tivolija 1970. godine, slovenački velikan Ivo Daneu je podigao prvi, istorijski pehar namijenjen šampionu svijeta, krunišući tako prvi globalno veliki uspjeh jugoslovenske reprezentacije. Na tom Svjetskom prvenstvu zaigrao je uz ultimatum da Vladimir Cvetković ne igra i zbog povrede mišića nastupao je znatno manje nego na ranijim takmičenjima, ali imao je jako bitnu ulogu, posebno u prelomnim trenucima utakmice protiv Amerikanaca. Sa njim kao liderom, reprezentacija je raspalila ljubav nacije prema košarci i inspirisala generacije.

Pored reprezentativnih uspjeha, Daneu je postao i neprikosnovena legenda ljubljanske Olimpije, u kojoj je proveo čitavu igračku karijeru i sa kojom je osvojio čak šest titula prvaka Jugoslavije. Bio je jedan od prvih pravih košarkaških "superstarova" ovih prostora.

Mirza Delibašić (8)

Mirza Delibašić nizao je zlata oko vrata od kad se pojavio u mladim selekcijama SFRJ početkom sedamdesetih, prenio i nadogradio svoje talente u seniorima i postao evropski afirmisani as. Takođe je obilježio epohu u reprezentaciji sa kojom je od 1975. do 1982. godine postao dvostruki prvak Evrope, prvak svijeta i olimpijski šampion iz Moskve.

Kakva je to samo konkurencija bila kad je Delibašić u tandemu sa Žarkom Varajićem vodio sarajevsku Bosnu do titule prvaka Evrope, a onda je tri godine igrao u Realu, gdje je sa Draženom Dalipagićem dobijao ovacije protivničkih navijača. Bilo je to doba kad su košarku igrali ovdašnji divovi, među kojima "Kinđe" zauzima istaknuto mjesto.

Nikola Plećaš (7)

"Sveti Nikola" Plećaš jedna je od najvećih legendi jugoslovenske i hrvatske košarke, čija je karijera obilježena vrhunskim napadačkim sposobnostima.

Svoju najsvjetliju klupsku priču ispisao je u dresu zagrebačke Lokomotive (današnje Cibone), koju je 1972. godine predvodio do osvajanja prvog međunarodnog Kupa Radivoja Koraća, kada je u finalu protiv Boke postigao nevjerovatnih 40 poena. Zbog takmičarskog duha, preciznog šuta i sposobnosti da rješava utakmice u ključnim momentima, navijači su mu dali nadimak "Sveti Nikola" i nosio ga je i u reprezentaciji, u čak 215 nastupa.

Osvojio je istorijsko zlato na Svjetskom prvenstvu u Ljubljani 1970. godine, zlato na EP u Španiji 1973. i Jugoslaviji 1975, srebra na OI u Meksiku 1968, na SP u Portoriku 1974. i na EP 1969. i 1971.

Dražen Petrović (6)

Vunderkind jugoslovenske košarke koji je opravdao sva očekivanja i dostigao sve predviđene vrhove u svom prekratkom životu, okončanom u strašnoj saobraćajnoj nesreći u junu 1993, kada je imao samo 28 godina. Toliko je bio darovit da je sa samo 15 godina zaigrao kod Moke Slavnića u Šibenki, a početkom osamdesetih kao tinejdžer je došao i na testove u "A" selekciju kod Bogdana Tanjevića.

Prvo veliko takmičenje u plavom dresu odigrao je 1984. godine i pod vođstvom selektora Mirka Novosela osvojio u Los Anđelesu prvu od svojih šest medalja sa Jugoslavijom. Bila je to olimpijska bronza, četiri godine kasnije bilo je srebro u Seulu, a one najsjajnije osvajao je na Evropskom prvenstvu u Zagrebu 1989. kao MVP i godinu kasnije u Argentini, na Svjetskom prvenstvu. Osvojio bi i sedmu medalju, zlatnu da je nastupao na Evropskom prvenstvu u Rimu 1991, ali ga je propustio odlukom Dušana Dude Ivkovića zbog Draženovog zahtjeva da se kasno priključi ekipi.

Kada se podvuče crta, Petrović je sa Jugoslavijom osvojio šest medalja - svjetsko (1990) i evropsko zlato (1989), uz olimpijsko srebro (1988) i bronzu (1984), kao i svjetsku bronzu 1986. i evropsku bronzu 1987. Za to vrijeme je predvodio Cibonu do neponovljivih uspjeha tog kluba, uzastopnih titula prvaka Evrope 1985. i 1986. godine.

Vlade Divac (6)

Jedan od najvećih igrača u istoriji jugo-košarke takođe je odmalena najavljivao velike stvari, a onda ih i ostvarivao. U dresu SFR Jugoslavije osvojio je kao i Dražen - šest velikih medalja, uključujući zlata Svjetskog prvenstva u Argentini 1990, zatim Eurobasketa 1989. i 1991. godine. U biografiji ima i olimpijsko srebro iz Seula 1988, bronzu iz Madrida 1986. sa SP, kao i bronzu iz Atine 1987.

Raspad Jugoslavije dočekao je sa samo 23 godine, ali i kao jedan od najuspješnijih košarkaša u istoriji te zemlje.

Velike uspjehe nastavio je da ostvaruje potom u dresu SR Jugoslavije, čineći to kao NBA as, što je postao krajem osamdesetih kada je pravo iz šampionskog Partizana otišao u "Šoutajm" Los Anđeles Lejkerse, kod Medžika Džonsona.

Radivoj Korać (6)

Tragična smrt spriječila je Radivoja Koraća da šezdesetih osvoji više od šest medalja, jer je stradao kod Sarajeva 1969. sa samo 30 godina i u naponu igračke snage.

Za sobom je ostavio šest odličja, od kojih je pet bilo srebrnih sa olimpijskih igara, svjetskih prvenstava (dva puta), evropskih prvenstava (dva puta) i jedna je bila bronzana, sa EP u Poljskoj 1963.

Dres reprezentacije Jugoslavije oblačio je od 1958. zvanično na više od 160 utakmica i ubacio u njemu više od 3.200 poena, sa prosjekom većim od 20 poena po meču. Bila je to veličanstvena karijera.

Listi velikana nema kraja!

Naravno da u ovaj izbor apsolutno zaslužuju da uđu i drugi asovi. U najuži krug velikana spadaju prije svih Toni Kukoč sa pet odličja i MVP priznanjem iz Argentine 1990, odmah do njega je i Dino Rađa sa četiri medalje, s tim da je zbog preloma noge hrvatski centar ostao uskraćen za zlato iz Argentine 1990. godine. Žarko Paspalj stoji takođe zauvijek među velikanima, takođe kao osvajač pet odličja od 1987. do 1991, kao čudo evropske košarke na krilnoj poziciji i kao jedan od jugoslovenskih NBA pionira, koji je poslije rata bio lider i kapiten zlatne generacije SR Jugoslavije.

Neizbježno je naglasiti i ime Jure Zdovca, najznačajnijeg slovenačkog košarkaša od Ive Daneua pa do Gorana Dragića i Luke Dončića. Zdovc je u plavom dresu osvojio četiri medalje, među kojima su tri zlatne u nizu (1989, 1990, 1991), s tim da njegovo zlato iz Rima 1991. nosi i poznatu, jako neprijatnu anegdotu o njegovom odlasku sa turnira zbog politike, u suzama, na insistiranje slovenačke vlade...

Šezdesetih je pet medalja u plavom dresu osvojio i Nemanja "Neca" Đurić, sedamdesetih je to radio veliki Dragan Kapičić i pitanje je koliko bi još medalja u ovom Ex-Yu košarkaškom panteonu osvojio Ljubodrag Duci Simonović da nije u znak protesta 1972. otišao iz reprezentacije sa tri medalje, osvojene od 1969. do 1971, kada je imao samo 23 godine!

Sedamdesetih su medalje osvajali svake godine i veliki centar Vinko Jelovac (čak osam) i treći u broju odigranih utakmica (240), a još više ih je stavio oko vrata takođe hrvatski velikan Željko Jerkov, čak devet od 1973. do 1982. - svakog ljeta izuzev 1981! Među najvećim velikanima je Andro Knego, koji je osvajač čak tri olimpijske medalje, srebra 1976, zlata 1980. i bronze 1984.

Dugačak je niz velikana, pa je neophodno navesti i jako mladog Zorana Savića, koji je 1990. i 1991. osvajao zlata sa Jugoslavijom i Jugoplastikom, a onda to nastavio i sa SRJ, ispustivši ga samo 1996. u finalu u Atlanti protiv SAD.

I još značajnije, da nije postojala tako velika "gužva" na njihovim pozicijama i da nisu bili tako mladi u posljednjim godinama zemlje, sigurno je da bi krajem osamdesetih i početkom devedesetih značajno veći broj medalja u plavom dresu SFRJ osvojili i Aleksandar Saša Đorđević (bronza u Atini, zlato u Rimu 1991) i Predrag Danilović (zlata Eurobasketa 1989. i 1991), nacionalne sportske ikone zemlje, zbog kojih su generacije i generacije zavoljele i još vole košarku u SR Jugoslaviji i Srbiji.

Put velikim asovima utrle su takve veličine kakve su bili Ratko Radovanović (osvajač čak devet medalja, tri zlata!), pokojni Rajko Žižić, prerano preminuli olimpijski, svjetski i evropski šampion, Damir Šolman, koji je šezdesetih i sedamdesetih skoro čitavu deceniju nizao medalje za SFRJ. I kako izostaviti u tom društvu i Josipa Đerđu, plejmejkera Jugoslavije šezdesetih i petostrukog šampiona zemlje sa Zadrom?

Bila je to zemlja sa četiri timska šampiona Evrope (Bosna, Cibona, Jugoplastika i Partizan), sa najboljim strijelcima finala Evrolige Petrom Skansijem, Žarkom Varajićem (čak 45 u pobjedi Bosne u finalu 1979!), sa višestrukim prvacima Evrope, Jugoslavije i klupskim legendama Mihovilom Nakićem, Zoranom Čuturom, Aleksandrom Petrovićem (Cibona), Duškom Ivanovićem (Jugoplastika), Ivom Nakićem (trostruki prvak sa Cibonom i Partizanom), Dankom Cvjetićaninom (Partizan, Cibona)...

Bila je to i košarka sa ligom koja je imala takve napadače kakvi su bili Radmilo Mišović, Peter Vilfan, Branko Skroče, Vinko Jelovac, Vladimir Cvetković, dominantni Radivoj Korać...

Jugoslavija je bila sinonim za košarku, za velike trenere tvorce moderne košarke, od profesora Aleksandra Nikolića, Ranka Žeravice, Mirka Novosela, do Krešimira Ćosića, velikog Dušana Dude Ivkovića, za šampione Evrope Bogdana Tanjevića, Božu Maljkovića i Željka Obradovića, koji je u granicama Jugoslavije ostvario svoj prvi istorijski uspjeh na klupi Partizana 1992... Bila je sinonim za košarku i za velikane koji su bujali širom zemlje i pronosili njenu slavu pod obručima.

(MONDO - Mladen Šolak)