Vodostaj Elbe u Drezdenu otkrio je "gladne kamenove" koji upozoravaju na sušu i glad.
Vodostaj Elbe u Drezdenu spustio se na svega pedesetak centimetara, pa su iz riječnog korita ponovo izronili takozvani "gladni kamenovi" – vijekovima stara upozorenja na sušu, oskudicu i glad. Najpoznatiji među njima nosi uklesanu poruku: "Ako me vidiš, plači."
Dugotrajna suša i izuzetno nizak vodostaj Elbe ponovo su otkrili "gladne kamenove" – nemački Hungersteine – nemu hroniku nekih od najtežih godina u istoriji srednje Evrope.
Vodostaj Elbe u Drezdenu spustio se na oko 53 centimetra, dok je uobičajena vrednost približno 1,60 metara. Zbog manjka vode gotovo potpuno je obustavljena teretna plovidba gornjim tokom rijeke, a znatno su ograničene i turističke plovidbe čuvenim drezdenskim parobrodima.
Iz plitke vode istovremeno su počele da se pojavljuju stijene sa uklesanim godinama i porukama koje su ostavljali ljudi tokom velikih suša u prošlosti.
Nazvane su "gladnim kamenovima" zato što njihov izlazak iz vode nikada nije bio dobar znak. Nizak vodostaj značio je oskudne prinose, presušena polja, otežan riječni saobraćaj, nestašicu hrane i rast cijena. Kada bi kamen postao vidljiv, ljudi su znali da dolaze teški dani.
Na području Drezdena postoji nekoliko ovakvih istorijskih bilježnika niskog vodostaja. Mogu se pronaći kod Pilnica, Laubegasta, Tolkevica i drugih delova grada uz Elbu, a na njima su uklesane godine velikih suša, među kojima su 1778, 1893, 1904, 2003, 2015. i 2018.
Ipak, najpoznatiji "gladni kamen" nalazi se uzvodno, na levoj obali Elbe kod grada Dječina u Češkoj, nedaleko od granice sa Njemačkom.
Na njemu je na njemačkom jeziku uklesana rečenica:
"Wenn du mich siehst, dann weine."
"Ako me vidiš, plači."
Najstarija i danas čitljiva godina na kamenu jeste 1616, dok su stariji zapisi iz 1417. i 1473. vremenom oštećeni i izbrisani. Na njegovoj površini ostale su urezane i druge godine u kojima se Elba povlačila pred dugotrajnim sušama.
Ovi kamenovi nisu predviđali budućnost. Oni su prenosili iskustvo prethodnih generacija. Poruka je bila jednostavna: ako se voda povukla toliko da kamen ponovo može da se vidi, sledi ono što su ljudi uz ovu reku već preživeli – suša, loša žetva i oskudica.
Nekada su "gladni kamenovi" upozoravali na prazne ambare.
Danas, kada sve češće izranjaju iz evropskih reka, njihova vijekovima stara poruka zvuči kao upozorenje namijenjeno i našem vremenu.
U regionu najbliži poznati primjeri bilježenja ekstremnih suša mogu se pronaći u Budimpešti, Zidanom Mostu i Mariboru. U Dunavu, kod budimpeštanskog Gelertovog brda, takozvana Stena gladi postaje vidljiva kada se vodostaj spusti ispod približno 95 centimetara. Kamen kod Zidanog Mosta u Sloveniji, u koritu Save, nosi uklesanu 1834. godinu, a ista godina zabilježena je i na kamenu u Dravi kod Maribora.
U Srbiji nizak vodostaj Dunava otkriva drugačije svjedoke prošlosti. Kod Prahova su 2022. godine iz rečnog korita izronile olupine više od dvadeset nemačkih ratnih brodova, potopljenih 1944. godine.
Dunav je ovih dana kod Bezdana ponovo blizu istorijskog minimuma. Ostaje pitanje: šta bi još moglo da izroni iz njegovog korita ukoliko se voda dodatno povuče?
(RTV/MONDO)