Dan kada je počeo Drugi svjetski rat

Drugi svjetski rat zvanično je počeo na današnji dan 1939. godine njemačkom invazijom na Poljsku. Uobičajeno se kao trenutak početka navodi 4.48 časova, kada je njemački bojni brod „Šlezvig-Holštajn“ otvorio vatru na poljsko vojno skladište na poluostrvu Vesterplate kod Gdanjska.

Ipak, istorijski zapisi pokazuju da su njemačke snage napadale ciljeve u Poljskoj i prije tog trenutka. Pojedini incidenti dogodili su se čak nekoliko dana ranije, dok su prve borbe 1. septembra počele znatno prije 4.48 časova.

Zbog toga se pitanje gdje je i kada ispaljen prvi hitac Drugog svjetskog rata i danas razmatra među istoričarima.

Napad koji je trebalo da počne 26. avgusta

Adolf Hitler prvobitno je planirao da napad na Poljsku počne 26. avgusta 1939. godine.

Nekoliko dana ranije, međutim, Poljska je potpisala sporazume sa Velikom Britanijom i Francuskom, kojima su se dvije zapadne sile obavezale da će joj pomoći u slučaju njemačkog napada. Berlin je zbog toga odgodio početak invazije.

Jedan njemački diverzantski odred nije na vrijeme dobio informaciju o odlaganju napada.

Predvodio ga je poručnik obavještajne službe Abvera Hans Albreht Hercner. Njegovi ljudi imali su zadatak da zauzmu strateški važan željeznički tunel u oblasti Zaolzje, preko kojeg je njemačka 7. brdska divizija iz Slovačke trebalo da prodre u Šleziju.

Odred je prešao poljsku granicu i 26. avgusta ujutro zauzeo željezničku stanicu Jablonkau. Međutim, poljski željezničari upozorili su vojnike koji su čuvali tunel. Kada su se Nijemci približili, dočekala ih je mitraljeska vatra.

Hercner je kasnije kontaktirao komandu u Slovačkoj i tada saznao da je napad na Poljsku odgođen. Njemački vojnici povukli su se, a Berlin se Poljskoj čak izvinio zbog incidenta.

Eksplozija u Tarnovu

Još jedan događaj dogodio se 28. avgusta, kada je u željezničkoj stanici u Tarnovu eksplodirala bomba.

Napad je izveo Anton Guzi, nezaposleni Poljak njemačkog porijekla kojeg je angažovao Abver. On je po nalogu njemačkog agenta Karla Nojmana preuzeo dvije tempirane bombe i odnio ih u Tarnov.

Eksplozija je odjeknula nekoliko minuta poslije 23 časa. Srušen je dio zgrade stanice, a prema različitim procjenama poginulo je između 14 i 30 ljudi.

Guzi je uhapšen ubrzo nakon napada, priznao je krivicu i nekoliko dana kasnije je strijeljan.

Prvi sati invazije: napadi prije Vesterplatea

U noći između 31. avgusta i 1. septembra njemačke snage počele su napade na više mjesta duž poljske granice.

Oko jedan čas poslije ponoći napadnuta je stanica poljske granične straže u Jezjorkiju kod Piłe. Njemačke snage prethodno su artiljerijskim granatama napale selo Zelgnjevo.

Oko 1.40 časova poginuo je poljski desetar Pjotr Konječka, koji se navodi kao prvi poljski vojnik poginuo tokom njemačke invazije.

Desetak minuta kasnije njemačke snage prešle su granicu u blizini Ribnika.

Oko tri časa Nijemci su napali poljsku pješadijsku jedinicu kod Čojnice, dok je oko četiri časa Vermaht zauzeo selo Biški na rijeci Gvda.

Šimankov: napad prije Vesterplatea

Jedan od najznačajnijih događaja dogodio se na željezničkoj stanici u Šimankovu.

Njemačke snage su u Malborku preuzele poljsku lokomotivu, obukle uniforme poljskih željezničara i krenule prema Tčevu, gdje su se nalazili strateški važni mostovi preko Visle.

Voz je zaustavljen na stanici Šimankov oko 4.25 časova. Poljski željezničari uspjeli su da preusmjere oklopni voz i upozore vojnike koji su branili mostove.

Njemačke snage pokušale su da izvedu napad, ali su zaustavljene snažnom mitraljeskom vatrom.

Oko 4.38 časova njemačka Luftvafe počela je bombardovanje područja oko mosta, desetak minuta prije početka napada na Vesterplate.

Nakon višesatnih borbi, poljski poručnik Norbert Juhtman počeo je da diže mostove u vazduh kako ih Nijemci ne bi mogli koristiti.

U znak odmazde, njemačke snage ubile su 21 željezničara i poljskog carinika, kao i članove njihovih porodica i druge civile.

Vjelunj bombardovan prije Vesterplatea

Još dramatičniji događaj dogodio se u Vjelunju.

U 4.40 časova, osam minuta prije nego što je „Šlezvig-Holštajn“ otvorio vatru na Vesterplate, njemački bombarderi napali su ovaj grad u centralnoj Poljskoj.

Vjelunj nije imao značajnu vojnu ulogu, a njemačko bombardovanje izazvalo je ogromna razaranja i veliki broj civilnih žrtava. Procjene broja poginulih kreću se od oko 1.000 do više od 2.000 ljudi.

Napad na Vjelunj često se navodi kao jedan od prvih ratnih zločina Luftvafe.

Istovremeno su njemački avioni napadali i druge ciljeve, uključujući Tčev.

Vesterplate – simbol početka rata

U 4.48 časova njemački bojni brod „Šlezvig-Holštajn“ otvorio je vatru na Vesterplate.

Na poluostrvu se nalazilo poljsko vojno skladište koje su branile poljske snage. Njemačke mornaričke jedinice, uz podršku policijskih snaga Slobodnog grada Danciga, započele su napad.

Poljski vojnici pružali su otpor sedam dana, sve do predaje 7. septembra.

Upravo zbog toga što je napad na Vesterplate dugo predstavljao najpoznatiji simbol početka njemačke invazije na Poljsku, u istorijskim udžbenicima često se navodi kao prva bitka Drugog svjetskog rata.

Međutim, hronologija događaja pokazuje da su se borbe i napadi odvijali i prije 4.48 časova.

Hitler tvrdio da je rat počeo u 5.45

Adolf Hitler je istog dana, 1. septembra 1939. godine, u govoru pred njemačkim Rajhstagom tvrdio da je rat počeo u 5.45 časova.

Njegova tvrdnja bila je dio pokušaja njemačke propagande da predstavi Njemačku kao stranu koja odgovara na navodnu poljsku agresiju.

Njemačka je prethodno inscenirala napad na radio-stanicu u Glajvicu, za koji je trebalo da bude predstavljeno da su ga izveli Poljaci. Taj događaj trebalo je da posluži kao opravdanje za invaziju.

Pa kada je zapravo počeo Drugi svjetski rat?

Najčešće prihvaćeni odgovor jeste – 1. septembra 1939. godine, njemačkim napadom na Poljsku.

Ipak, teško je odrediti jedan jedini trenutak koji bi se mogao označiti kao prvi hitac Drugog svjetskog rata.

Njemačke diverzije i napadi počeli su još prije zvaničnog datuma, dok su 1. septembra prve borbe vođene satima prije napada na Vesterplate.

Zbog toga Vesterplate jeste jedan od najpoznatijih simbola početka Drugog svjetskog rata, ali nije nužno mjesto na kojem je ispaljen prvi hitac tog rata.

Tri dana kasnije, 3. septembra 1939. godine, Velika Britanija i Francuska objavile su rat Njemačkoj, čime je sukob prerastao u širi evropski rat.

Drugi svjetski rat potom se proširio na gotovo cijeli svijet. U njemu su učestvovale 61 od ukupno 67 tadašnjih država, a rat se vodio na teritoriji 40 država. Od oko 110 miliona ljudi koji su učestvovali u ratu, približno 55 miliona je poginulo, dok je oko 35 miliona bilo ranjeno.