U novom istraživanju naučnici su istražili kako kognitivne promjene kod starijih pasa mogu da doprinesu ranijem prepoznavanju Alchajmerove bolesti kod ljudi.
Stari psi bi možda mogli da pomognu naučnicima da bolje razumiju Alchajmerovu bolest i druge oblike demencije. Iako se na prvi pogled čini da između čovjeka i njegovog kućnog ljubimca nema mnogo sličnosti kada je riječ o bolestima mozga, istraživanja pokazuju da se mozak pasa tokom starenja mijenja na način koji u pojedinim aspektima podsjeća na ono što se događa kod ljudi sa neurodegenerativnim bolestima.
Jedan od razloga zašto se Alchajmerova bolest teško proučava jeste činjenica da promjene u mozgu počinju mnogo prije nego što se pojave simptomi zbog kojih osoba potraži ljekarsku pomoć. Zbog toga se u istraživanjima često koriste laboratorijski miševi, ali rezultati dobijeni na njima ne mogu uvijek da se jednostavno prenesu na ljude.
Upravo zato naučnici sve više pažnje posvećuju životinjama koje prirodno stare i kod kojih se mogu da se pojave promjene slične onima koje se viđaju kod ljudi. Među njima su i psi.
I psi mogu da razviju oblik demencije
Kod starijih pasa može da se javi stanje poznato kao sindrom kognitivne disfunkcije kod pasa. Ono može da izazove promjene u ponašanju, pamćenju, učenju i sposobnosti snalaženja u svakodnevnom okruženju.
Vlasnici mogu da primijete da pas počinje da se gubi u prostoru koji mu je poznat, zaboravlja rutine, drugačije reaguje na ljude ili druge životinje, više spava tokom dana, a noću postaje nemiran. Neki psi mogu da djeluju kao da su zaboravili ranije naučene navike.
Ovo stanje se ne smatra potpuno istim kao Alchajmerova bolest kod ljudi, ali između njih postoje važne sličnosti. Upravo zbog toga istraživači pokušavaju da utvrde šta se događa u mozgu pasa tokom starenja.
Šta su naučnici pronašli u mozgu pasa?
U jednom novijem istraživanju naučnici su analizirali uzorke mozga starijih pasa čiji su vlasnici pristali da ih doniraju za potrebe istraživanja nakon njihove smrti. Rezultati su pokazali da se kod pasa sa izraženijim znacima kognitivnog pada pronalaze i abnormalne naslage proteina u određenim dijelovima mozga. Slične promjene povezane su i sa neurodegenerativnim procesima kod ljudi.
Istraživači su zatim posmatrali i određene biomarkere u krvi. Posebnu pažnju privukao je GFAP, odnosno glijalni fibrilarni kiseli protein. On se normalno nalazi u ćelijama nervnog sistema, ali njegove povišene vrijednosti u krvi mogu da budu povezane sa oštećenjem ili bolešću mozga. Kod pasa koji su imali veće količine abnormalnih proteinskih naslaga u mozgu primijećene su i povišene vrijednosti ovog biomarkera.
To otvara mogućnost da bi slični pokazatelji jednog dana mogli da pomognu u ranijem prepoznavanju kognitivnog propadanja kod pasa, ali i da naučnicima daju dodatne informacije o procesima koji se odvijaju tokom neurodegenerativnih bolesti kod ljudi.
Zašto su psi zanimljiviji "model" od miševa?
Psi žive sa ljudima, dijele naše životno okruženje i izloženi su brojnim istim faktorima iz okoline. Istovremeno, njihov mozak prirodno prolazi kroz proces starenja, za razliku od pojedinih laboratorijskih modela kod kojih se određene karakteristike bolesti moraju vještački da se izazivaju.
To ne znači da su psi "zamjena" za ljude u istraživanjima. Njihova vrijednost je upravo u tome što mogu da predstavljaju dodatni model koji naučnicima omogućava da proučavaju neurodegenerativne promjene u uslovima koji su bliži prirodnom starenju.
Velike studije, poput Dog Aging Project-a, dodatno pokušavaju da otkriju zbog čega neki psi stare zdravo, dok kod drugih dolazi do kognitivnog pada. Naučnici prate njihove zdravstvene, genetske i životne karakteristike, kao i promjene u ponašanju i sposobnostima.
Takvi podaci mogu da pomognu da se utvrdi šta povećava rizik od demencije, ali i da se pronađu promjene koje nastupaju prije nego što simptomi postanu očigledni.
Istraživanja su još u toku i bilo bi prerano da se tvrdi da će upravo psi da dovedu do lijeka za Alchajmerovu bolest. Ipak, činjenica da se određene promjene u mozgu i biomarkerima pojavljuju na sličan način kod starijih pasa i ljudi daje naučnicima novi pravac za istraživanje.
Jedan od najvećih problema kod Alchajmerove bolesti jeste upravo kasno otkrivanje. Ako bi naučnici bolje razumjeli šta se događa u mozgu tokom prvih faza bolesti, mogli bi da dobiju priliku da terapije primene ranije, prije nego što dođe do ozbiljnog gubitka kognitivnih sposobnosti.
(MONDO)