Na jugu Italije nalazi se Matera, neobičan grad sa hiljadama kuća i crkava u stijenama. Njegova istorija krije i priču o siromaštvu, iseljavanju stanovnika i velikom povratku na svjetsku turističku mapu.
Na jugu Italije, u regiji Bazilikata, nalazi se grad koji izgleda kao da je izgrađen u nekom drugom vremenu. Umjesto uobičajenih ulica i stambenih zgrada, njegovim starim dijelom dominiraju kuće uklesane u stijene, uski prolazi, kamene stepenice i crkve skrivene u pećinama. Riječ je o Materi, jednom od najneobičnijih istorijskih gradova Evrope, čiji najstariji dijelovi svjedoče o hiljadama godina ljudskog života.
Ono što Materu čini posebnom jeste činjenica da njeni stanovnici nisu samo koristili prirodne pećine kao privremena skloništa. Vremenom su ih pretvarali u čitave domove, a oko njih su nastajala naselja koja su se širila niz stjenovite padine.
Grad u kojem su kuće, crkve i ulice dio stijena
Najpoznatiji dio Matere nosi naziv Sasi, a čine ga dvije istorijske četvrti, Saso Barisano i Saso Kaveozo. U njima se nalazi više od hiljadu nekadašnjih pećinskih nastambi, ali i brojne crkve, manastiri i radionice. Posebno je zanimljivo to što su kuće često građene jedna iznad druge, tako da krov jedne može da služi kao ulica ili terasa drugoj. Čitavo naselje prilagođeno je prirodnom obliku terena, zbog čega se građevine gotovo stapaju sa stijenama.
Matera ima i čitav park pećinskih crkava. U njemu se nalazi više od 150 sakralnih objekata uklesanih u stijenu, od kojih su neki ukrašeni starim freskama. Ovaj prostor pokazuje koliko je svakodnevni život nekadašnjih stanovnika bio povezan sa prirodnim pećinama, od stanovanja do vjerskih obreda.
Nekada su ljudi živjeli zajedno sa životinjama u pećinama
Iza neobične ljepote Matere krije se i mnogo teža istorija. Iako danas izgleda kao filmska scenografija, život u starim četvrtima nekada je bio veoma težak. Porodice su živjele u skučenim prostorijama, često bez odgovarajućih sanitarnih uslova, a u istim prostorima boravile su i domaće životinje. U pojedinim kućama postojale su cisterne za sakupljanje kišnice, dok su različiti nivoi nastambi služili za spavanje, čuvanje namirnica i smještaj stoke.
Tokom prve polovine 20. vijeka, uslovi života u četvrtima Sasi postali su ozbiljan društveni problem. Siromaštvo, bolesti i loša higijena doveli su do toga da italijanske vlasti pokrenu veliko preseljenje stanovništva.
Od 1952. godine počelo je iseljavanje stanovnika iz pećinskih naselja u modernije stambene četvrti. Nekadašnji domovi postepeno su ostajali prazni, a Matera je postala simbol teškog života i zapuštenosti.
Od grada siromaštva do svjetske turističke atrakcije
Sudbina Matere potpuno se promijenila u narednim decenijama. Počela je obnova starih četvrti, a nekada napuštene pećine dobile su novu namjenu. Neke su pretvorene u muzeje, restorane, galerije i hotele, pa danas posjetioci čak mogu da prenoće u prostorijama koje su nekada služile kao domovi lokalnog stanovništva.
Veliko međunarodno priznanje stiglo je 1993. godine, kada su Sasi i Park pećinskih crkava upisani na Uneskovu listu svjetske baštine. Matera je 2019. godine ponijela i titulu Evropske prijestonice kulture, što je dodatno skrenulo pažnju svijeta na njenu istoriju i arhitekturu.
Danas je Matera jedno od najprepoznatljivijih mjesta južne Italije. Njene kamene kuće, osvijetljene u večernjim satima, stvaraju prizor koji mnoge podsjeća na scene iz istorijskih filmova. Ipak, iza tog gotovo nestvarnog izgleda nalazi se priča o ljudima koji su vijekovima prilagođavali svoje domove stijenama, zatim ih napustili i na kraju ponovo udahnuli život čitavom gradu.
(MONDO)