Primjena vještačke inteligencije u analizi umetničkih djela uzdrmala je stručnu javnost, nakon što je utvrđeno da dvije slike koje se decenijama pripisuju flamanskom slikaru Janu van Ajku vrlo moguće da zapravo nisu njegovo autorsko djelo.
Savremeni alati vještačke inteligencije ponovo su uzdrmali svijet umjetnosti.
Najnovija analiza dovela je u pitanje autentičnost dvije slike koje se pripisuju flamanskom majstoru iz 15. veka Janu van Ajku, a koje se danas čuvaju u muzejima u Italiji i Sjedinjenim Američkim Državama.
Riječ je o dvije gotovo identične, nepotpisane verzije slike "Sveti Franja Asiški prima stigme", od kojih se jedna nalazi u Muzeju umjetnosti u Filadelfiji, dok je druga dio zbirke Kraljevskog muzeja u Torinu.
Iako su decenijama smatrane djelima slavnog slikara, nova tehnološka ispitivanja bacila su ozbiljnu sumnju na njihovo autorstvo.
Analizu je sprovela švajcarska kompanija Art Recognition, u saradnji sa Univerzitetom u Tilburgu u Holandiji, koristeći algoritme vještačke inteligencije koji prepoznaju karakteristične obrasce poteza četkice.
Rezultati su pokazali da na obe slike izostaju prepoznatljivi potezi koji se smatraju zaštitnim znakom Van Ajkovog rukopisa.
Til-Holger Borhert, jedan od vodećih stručnjaka za Van Ajkovo stvaralaštvo i direktor muzeja Suermondt-Ludwig u Ahenu, istakao je da se ovi nalazi poklapaju sa ranijim procenama pojedinih istoričara umetnosti.
Prema tim tumačenjima, slike su najvjerovatnije nastale u umjetnikovoj radionici, ali ne postoje čvrsti dokazi da ih je lično naslikao sam Van Ajk.
Jan van Ajk se smatra jednim od pionira slikarstva uljem i jednim od najuticajnijih umjetnika rane renesanse. Do danas je sačuvano manje od 20 dela koja mu se sa sigurnošću pripisuju, što svako novo osporavanje čini posebno značajnim za umetničku i muzejsku zajednicu.
Vještačka inteligencija i borba protiv falsifikata
Ovo nije prvi put da se vještačka inteligencija koristi za razotkrivanje sumnjivih umjetničkih djela.
Sistem Art Recognition je tokom 2024. godine identifikovao čak 40 falsifikovanih slika koje su se nudile na prodaju preko platforme eBay, što je dodatno učvrstilo povjerenje u ovu tehnologiju.
Ipak, stručnjaci upozoravaju da vještačka inteligencija ne bi trebalo da bude jedini sudija u pitanjima autentičnosti. Najčešće se koristi kao dopuna klasičnim metodama, hemijskim analizama pigmenata, proučavanju istorijskih izvora i stručnim procjenama istoričara umjetnosti.
Uprkos tome, sve je izvesnije da će algoritmi u budućnosti igrati sve veću ulogu u muzejima, aukcijskim kućama i borbi protiv falsifikata, menjajući način na koji razumjemo, vrednujemo i štitimo svjetsku kulturnu baštinu.
(EUpravo zato/rts.rs)