Dok rat i skok cijena energenata potresaju globalnu ekonomiju, američki dolar gubi dah, a pojedine valute bilježe iznenađujući uspon.
Rat na Bliskom istoku, neodlučnost američkih Federalnih rezervi i zaoštravanje monetarne politike u Evropi i Pacifiku doveli su do toga da više svjetskih valuta ojača u odnosu na oslabljeni američki dolar.
Na početku 2026. godine očekivanja na tržištima bila su prilično standardna: usporavanje američke ekonomije koje bi omogućilo Fedu da smanji kamatne stope, dok bi Evropska centralna banka i druge institucije oprezno slijedile taj trend.
Međutim, sukob u Iranu brzo je promijenio situaciju.
Cijene energije su naglo porasle, inflaciona očekivanja su se pomerila, a centralne banke širom sveta počele su da razmatraju povećanje kamata.
Fed je, suočen sa kombinacijom inflacije izazvane energentima i neizvesnog rasta, odlučio da ne menja politiku.
Takva razlika u potezima otvorila je prostor drugim valutama da ojačaju u odnosu na dolar, ali svaka iz svojih razloga.
Brazilski real, visoke kamate i rijast cijena sirovina
Brazilski real je ove godine ojačao skoro 11% u odnosu na dolar, što ga čini najuspješnijom velikom valutom u 2026.
Glavni razlog su visoke kamatne stope u Brazilu (oko 14,75%), znatno više nego u SAD.
To privlači investitore koji zarađuju na razlici u kamatama. Uz to, Brazil kao veliki izvoznik sirovina (soja, gvožđe, nafta) dodatno profitira od rasta cijena na svjetskom tržištu.
Australijski dolar i norveška kruna: dobitak od energije i kamata
Australijski dolar je ojačao oko 7% nakon što je centralna banka podigla kamatne stope, prvi put poslije dugo vremena iznad američkih.
Sličan trend prati i norveška kruna, koja takođe raste zahvaljujući izvozu nafte i višim cijenama energenata.
Kolumbijski pezos se uklapa u isti obrazac, njegova vrednost prati rast cijena nafte.
Mađarska forinta: Politički preokret mijenja sve
Mađarska forinta je porasla više od 6% od početka godine, ali je njen skok posebno izražen u aprilu.
Ključni događaj bili su parlamentarni izbori 12. aprila, na kojima je dugogodišnji premijer Viktor Orban izgubio vlast, a pobjedu odnio Peter Mađar sa ubjedljivom većinom.
Tržišta su to protumačila kao signal smanjenja političkog rizika i mogućeg poboljšanja odnosa sa Evropskom unijom, što bi moglo da odblokira značajna finansijska sredstva. Upravo ta očekivanja pogurala su forintu naviše.
Ključni faktor - ograničen manevarski prostor Feda
Zajednički imenitelj svih ovih kretanja jeste pozicija američkog Feda.
Dok druge centralne banke podižu kamate, Fed je oprezan zbog prirode inflacije, koja je trenutno uglavnom posljedica rasta cijena energije, a manje šireg pritiska na cijene.
Zbog toga tržišta očekuju da bi druge zemlje mogle nastaviti sa pooštravanjem monetarne politike, dok bi SAD čak mogle i da smanje kamate kasnije tokom godine.
Šta bi moglo da promijeni trend?
Ako bi globalni rast naglo usporio ili bi se situacija na tržištu energije stabilizovala, trenutni trend jačanja ovih valuta mogao bi da oslabi.
Posebno su osjetljive valute zemalja izvoznika sirovina, poput norveške krune ili australijskog dolara, jer njihov rast u velikoj mjeri zavisi od cijena nafte i energenata.
Analitičari upozoravaju i da su tržišta možda već uračunala veliki dio pozitivnih očekivanja. Ukoliko dođe do novih geopolitičkih tenzija, dolar bi mogao ponovo da ojača, a sadašnji dobitnici da izgube dio vrijednosti.
(M.A./EUpravo zato/euronews.com)