Dok u Skandinaviji temperature redovno padaju ispod minus 30 stepeni, tamošnja domaćinstva uspijevaju da zadrže toplotu uz minimalnu potrošnju energije fokusirajući se na eliminaciju promaje.
Za bolju energetsku efikasnost nisu uvijek potrebna velika ulaganja. Jedan od prvih koraka može biti provjera zaptivki na prozorima i vratima, kao i zatvaranje pukotina oko instalacija i kutija za roletne.
U Norveškoj se zimi temperature mogu spustiti i ispod minus 30 stepeni, ali pravilna izolacija, kvalitetni prozori i efikasni sistemi grijanja pomažu u očuvanju toplote i smanjenju troškova.
Iako se klimatski uslovi razlikuju od onih u Srbiji, neka rješenja koja se primjenjuju u ovoj skandinavskoj zemlji mogu biti korisna i za domaćinstva širom zemlje.
Ključ nije samo u debljini izolacionog sloja na spoljnim zidovima. Važno je spriječiti nekontrolisano prodiranje hladnog vazduha, smanjiti gubitke toplote kroz prozore i krov i obezbijediti kvalitetno provjetravanje bez nepotrebnog hlađenja prostora.
Efikasnost toplotne izolacije zida mjeri se U-vrijednošću, koja pokazuje koliko toplote prolazi kroz određenu površinu pri razlici temperature između unutrašnjeg i spoljašnjeg prostora. Što je U-vrijednost niža, to je toplotna zaštita bolja.
Norveški građevinski propisi za spoljne zidove dozvoljavaju U-vrijednost do 0,22 W/(m²K), dok se za porodične kuće preporučuje vrijednost od oko 0,18 W/(m²K). Poređenja radi, kod starog, neizolovanog zida od cigle U-vrijednost može da iznosi oko 1,5 W/(m²K).
Razlika je značajna jer kroz slabije izolovane zidove toplota brže izlazi iz prostorija, zbog čega je za održavanje prijatne temperature potrebno više energije. Kvalitetna izolacija zato može da smanji potrošnju za grijanje i poboljša udobnost stanovanja.
Kako Norvežani otkrivaju gdje toplota izlazi iz kuće
Čak i dobro izolovana kuća može da gubi mnogo toplote ako hladan vazduh ulazi kroz pukotine i loše zaptivene spojeve. Zbog toga se u Norveškoj vazdušna nepropusnost novogradnje provjerava posebnim postupkom poznatim kao blower door test.
Tokom ispitivanja u vrata se postavlja ventilator koji stvara razliku u pritisku između unutrašnjosti i spoljašnjeg prostora. Mjerenjem se utvrđuje koliko vazduha prolazi kroz pukotine i otvore na omotaču zgrade.
Norveški zahtjevi za određene vrste novogradnje predviđaju najviše 1,5 izmjena vazduha na sat pri propisanim uslovima ispitivanja, dok se za porodične kuće kao cilj često navodi vrijednost od 0,6.
Rezultati zavise od vrste zgrade i primijenjenih standarda, a stariji objekti često su znatno manje vazdušno nepropusni. Toplota može da izlazi kroz spojeve oko prozora i vrata, kutije za roletne, utičnice na spoljnim zidovima i otvore oko instalacionih cijevi. Zato je važno provjeriti ta mjesta i ukloniti promaju prije nego što se uloži novac u veće radove.
Kvalitetni prozori smanjuju gubitke toplote
Prozori su još jedna važna stavka kada je riječ o energetskoj efikasnosti kuće. Norveški propisi za prozore i vrata dozvoljavaju U-vrijednost do 1,2 W/(m²K), dok se za porodične kuće preporučuje približno 0,8 W/(m²K). Takve vrijednosti mogu se postići kvalitetnim prozorima sa troslojnim staklom i dobro izolovanim okvirima.
Za poređenje, stariji drveni prozori sa dvostrukim staklom često imaju U-vrijednost između 2,5 i 3 W/(m²K). Važna je i ukupna površina prozora.
Prema norveškim preporukama, prozori i vrata zajedno ne bi trebalo da zauzimaju više od 25 odsto grijane površine kuće. Velike staklene površine mogu da obezbijede mnogo prirodne svjetlosti, ali istovremeno mogu da povećaju gubitke toplote ako nisu kvalitetno izvedene.
Rekuperacija čuva toplotu i obezbjeđuje svjež vazduh
U dobro zaptivenim kućama potrebno je obezbijediti pravilnu izmjenu vazduha kako bi se spriječilo nakupljanje vlage i razvoj buđi. Jedno od rješenja je ventilacioni sistem sa rekuperacijom toplote.
Takav sistem odvodi topao i ustajao vazduh iz prostorija poput kuhinje i kupatila, a istovremeno dovodi svjež spoljašnji vazduh. U izmjenjivaču toplote energija iz vazduha koji izlazi prenosi se na svjež vazduh koji ulazi, čime se smanjuje potreba za dodatnim grijanjem.
Norveške preporuke za sisteme sa rekuperacijom predviđaju povrat najmanje 80 odsto toplote tokom godine. Ugradnja je najjednostavnija prilikom izgradnje nove kuće, ali postoje i manji lokalni uređaji koji se postavljaju direktno u spoljašnji zid pojedinačne prostorije.
Izbor efikasnog sistema grijanja
Nakon što se smanje gubici toplote, sljedeći korak je izbor efikasnog sistema grijanja. U Norveškoj se široko koriste toplotne pumpe: u upotrebi ih je više od 1,5 miliona, a koristi ih više od 60 odsto domaćinstava.
Toplotna pumpa prenosi toplotu iz okoline u unutrašnjost zgrade, umjesto da je proizvodi isključivo pretvaranjem električne energije u toplotu. Zbog toga iz jednog kilovat-sata električne energije može da isporuči nekoliko kilovat-sati toplotne energije, u zavisnosti od uređaja i uslova rada.
Među čestim rješenjima su sistemi vazduh-vazduh, odnosno klima-uređaji koji mogu da griju prostor i tokom hladnijih mjeseci. Njihova efikasnost zavisi od spoljašnje temperature, kvaliteta uređaja i izolacije objekta. U dobro izolovanoj kući toplotna pumpa može da radi efikasnije jer je za održavanje željene temperature potrebna manja količina toplote.
Za bolju energetsku efikasnost nisu uvijek potrebna velika ulaganja. Jedan od prvih koraka može biti provjera zaptivki na prozorima i vratima, kao i zatvaranje pukotina oko instalacija i kutija za roletne. Riječ je o relativno jednostavnim zahvatima koji mogu da poboljšaju udobnost i smanje gubitke toplote.
Korisno je provjeriti i izolaciju tavana. Budući da toplota odlazi i kroz krov, izolacija plafona prema negrijanom tavanu može biti veoma efikasna mjera. Prije početka radova treba provjeriti stanje postojeće izolacije i mogućnost pravilnog upravljanja vlagom.
Važan je i način provjetravanja
Nekoliko minuta provjetravanja širom otvorenim prozorima može brzo da izmijeni vazduh, bez dugotrajnog hlađenja zidova i namještaja. S druge strane, držanje prozora stalno otvorenih na kip tokom hladnog vremena može da poveća gubitke toplote.
Ako razmišljate o grijanju klima-uređajem, imajte na umu da inverterski model može biti efikasniji od klasične električne grijalice. Ipak, stvarna ušteda zavisi od spoljašnje temperature, cijene energije i karakteristika uređaja.
Veće zahvate, poput obnove fasade ili zamjene prozora, najbolje je planirati unaprijed. Pritom je važno uporediti tehničke karakteristike materijala i ukupne troškove, kao i provjeriti aktuelne javne pozive za sufinansiranje energetske obnove.
(Blic/Mondo)