Svemirski teleskop Džejms Veb uspeo je da, uz pomoć efekta gravitacionog sočiva, locira i izmeri masu do sada najudaljenije uspavane crne rupe u poznatom svemiru, koja se skriva u galaksiji MRG-M0138.
Svemirski teleskop Džejms Veb uočio je najudaljeniju, uspavanu crnu rupu u poznatom svemiru, koja se skriva u galaksiji udaljenoj više od 10 milijardi svjetlosnih godina od Zemlje.
Novootkrivena crna rupa nalazi se u galaksiji MRG-M0138 i nadmašuje prethodni rekord udaljenosti za ovakve objekte za čak 15 puta, navodi se u studiji objavljenoj u časopisu Science.
Proučavanje ovakvih crnih rupa, nastalih u ranoj istoriji univerzuma starog 13,8 milijardi godina, pružiće istraživačima do sada najdetaljniji uvid u to kako su ovi objekti evoluirali dok je svemir još bio mlad.
Naučnici sumnjaju da se unutar ove galaksije nekada nalazio kvazar - izuzetno svijetao i supermasivan objekat koji je rastao veoma brzo. On je na kraju izbacio ogromnu količinu gasa potrebnog za rađanje novih zvijezda, što je naglo ugasilo taj proces i ostavilo crnu rupu bez izvora goriva.
Pored samog procesa gašenja zvijezda, istraživači su uspjeli da utvrde i masu ove crne rupe. Ona je nevjerovatnih šest milijardi puta veća od mase Sunca.
Mjerenje ovog kosmičkog džina predstavljalo je ogroman izazov. Pošto je crna rupa u stanju mirovanja i ne reaguje sa gasom oko sebe, ona je potpuno nevidljiva na svim talasnim dužinama svjetlosti.
Da bi odredio njenu masu, tim je morao da primijeni tehniku praćenja kretanja zvijezda koja se obično koristi za galaksije mnogo bliže Zemlji, ali ovog puta uz pomoć gravitacionog sočiva.
Naučnici su iskoristili položaj druge galaksije, koja se nalazi tačno između MRG-M0138 i Zemlje. Njena gravitacija je toliko moćna da je savila svjetlost objekata iza sebe i djelovala kao prirodna lupa, uvećavajući sliku ciljane galaksije za oko 30 puta.
To je omogućilo istraživačima da prate kretanje zvijezda koje kruže oko crne rupe, analiziraju njihovu brzinu i na osnovu toga precizno izračunaju težinu skrivenog objekta.
Ipak, za kompletan popis crnih rupa biće potrebne i druge tehnike, jer je Džejms Veb dizajniran da detaljno posmatra samo mali dio neba. Naučnici se nadaju novim podacima sa širokougaonog svemirskog teleskopa Euklid, kao i sa predstojećeg teleskopa Nensi Grejs Roman, koji je optimizovan za pregled velikih dijelova neba i čije je lansiranje planirano za kraj ove godine.
Istraživanje je objavljeno u časopisu Science.