Astronomi su u međuzvjezdanoj kometi 3I/ATLAS otkrili neobičan hemijski sastav koji bi mogao da otkrije kako su izgledali planetarni sistemi u dalekoj prošlosti Mliječnog puta.
Astronomi su u međuzvjezdanoj kometi 3I/ATLAS pronašli nešto što do sada nije bilo registrovano ni u jednom objektu koji nam je stigao izvan Sunčevog sistema. Njena neobična hemijska struktura mogla bi naučnicima da otkrije kakvi su bili uslovi u drugim dijelovima Mliječnog puta prije više milijardi godina.
Kometa 3I/ATLAS privukla je pažnju astronoma još u julu, kada je otkriveno da velikom brzinom prolazi kroz naš Sunčev sistem. Riječ je tek o trećem poznatom međuzvjezdanom objektu koji je primijećen kako prolazi kroz naš dio svemira.
Nova posmatranja sada pružaju mnogo više informacija o njenom porijeklu i uslovima u kojima je nastala.
Prvi put pronađen deuterijum u međuzvjezdanom objektu
Istraživanje je sprovedeno pomoću ogromnog radio-teleskopa ALMA (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array) u Čileu. Posmatranja su obavljena početkom novembra, svega nekoliko dana nakon što se kometa približila Suncu.
ALMA je omogućio istraživačima da detektuju deuterijum, teži izotop vodonika, u kometi 3I/ATLAS. Ovo je prvi put da je ovaj izotop pronađen u nekom međuzvjezdanom objektu.
Deuterijum je posebno zanimljiv zato što može da posluži kao svojevrsni trag o mjestu i uslovima u kojima je neki objekat nastao.
U vodi se deuterijum može pronaći u obliku deuterisane vode, odnosno HDO, koja se često naziva i poluteška voda. Istraživači su otkrili da je količina deuterijuma u vodi komete 3I/ATLAS više od 40 puta veća nego u vodi Zemljinih okeana, odnosno više od 30 puta veća nego u kometama koje potiču iz našeg Sunčevog sistema.
Kometa je nastala u ekstremno hladnom okruženju
Ovakav sastav daje astronomima važne informacije o mjestu na kojem je 3I/ATLAS nastala.
Istraživači smatraju da je njen matični planetarni sistem bio izuzetno hladan. Procjene pokazuju da je temperatura u području u kojem se kometa formirala bila niža od 30 kelvina, odnosno oko minus 243,14 stepeni Celzijusa.
Velika količina deuterijuma može da se formira kada voda nastaje u veoma hladnim molekularnim oblacima u međuzvjezdanom prostoru. To je ujedno period tokom kojeg počinju da nastaju planetarni sistemi oko drugih zvijezda.
Zbog toga proučavanje 3I/ATLAS naučnicima pruža rijetku priliku da istraže materijal koji je nastao u potpuno drugačijem planetarnom okruženju od onog koje poznajemo.
Starija je od Sunca milijardama godina
3I/ATLAS je posebno fascinantna i zbog svoje starosti. Ranija istraživanja ukazivala su na mogućnost da je ova međuzvjezdana kometa stara čak 11 milijardi godina. Za poređenje, naše Sunce i Sunčev sistem formirani su prije približno 4,5 milijardi godina.
To znači da bi ovaj objekat mogao da potiče iz vremena kada je Mliječni put izgledao značajno drugačije nego danas, prenosi Nova.
Ipak, postoji važna razlika između starosti vode koju kometa nosi i starosti same komete. Voda zarobljena unutar 3I/ATLAS vjerovatno je nastala čak prije njene matične zvijezde. Sama kometa formirala se kasnije, iz diska gasa i prašine koji je okruživao njenu zvijezdu, istog tipa protoplanetarnog diska iz kojeg nastaju planete.
Naučnike je iznenadilo još nešto
Astronomi su tokom posmatranja očekivali da detektuju običnu vodu, odnosno H₂O. Međutim, obična voda nije registrovana. To ne znači da je nema u kometi, već da je njena količina bila ispod granice osjetljivosti korišćenih merenja. Pravo iznenađenje uslijedilo je kada su istraživači uspjeli da detektuju deuterisanu vodu, iako nisu pronašli običnu vodu. Upravo je taj rezultat pokazao koliko je 3I/ATLAS neobična.
Pored toga, ranija istraživanja pokazala su da kometa sadrži i veliku količinu ugljen-dioksida, što se takođe povezuje sa objektima koji nastaju u spoljnim, hladnijim dijelovima protoplanetarnih diskova.
Kometa nam omogućava da zavirimo u daleku prošlost galaksije
Iako astronomi vjerovatno nikada neće moći da utvrde iz kojeg je tačno planetarnog sistema 3I/ATLAS potekla, njena hemija može da pruži nešto možda još vrednije, informacije o uslovima koji su vladali u drugim dijelovima Mliječnog puta prije više milijardi godina.
Prisustvo deuterijuma može se posmatrati kao svojevrsni hemijski otisak prsta komete. On može da pokaže ne samo kako i gde je objekat nastao, već i kakva je bila naša galaksija u mnogo ranijoj fazi svog razvoja.
Kako je Mliječni put stario, mijenjali su se i uslovi u kojima su nastajale komete i planete. Zbog toga proučavanje ovakvih međuzvjezdanih objekata može pomoći naučnicima da shvate kako su se mijenjali planetarni sistemi tokom istorije galaksije.
Sve više međuzvjezdanih objekata moglo bi biti otkriveno
Astronomi očekuju da bi broj poznatih međuzvjezdanih objekata u budućnosti mogao značajno da poraste.
Opservatorija Vera C. Rubin u Čileu već je objavila prve fotografije 3I/ATLAS, a očekuje se da će u narednom periodu omogućiti mnogo češće otkrivanje objekata koji dolaze izvan našeg Sunčevog sistema. To će naučnicima omogućiti da utvrde da li je 3I/ATLAS izuzetak zbog ogromne količine deuterisane vode ili sličan sastav imaju i druge međuzvjezdane komete.
Za sada je jedno jasno: svaki ovakav objekat predstavlja neku vrstu prirodne vremenske kapsule. Materijal koji donosi sa sobom potiče iz potpuno drugog planetarnog sistema i može da nam pruži informacije koje ne bismo mogli da dobijemo posmatranjem samo našeg Sunčevog susjedstva.
(Smartlife/Mondo)