Trovanje hranom ne mora odmah da pokaže simptome. Uzrok tegoba možda ste "pojeli" čak sedmicu dana ranije.
Ne ispoljava se svako trovanje hranom odmah. Simptomi mogu da se pojave čak nekoliko dana nakon konzumiranja kontaminirane hrane ili vode. U okviru šestog izdanja kampanje Evropske unije "Safe2Eat", stručnjaci podsjećaju na simptome na koje bi trebalo obratiti pažnju, kao i na navike koje pomažu u smanjenju rizika od infekcija.
Tokom leta lakše dolazite u kontakt sa opasnostima
Ljetnja putovanja, roštiljanje i konzumiranje obroka van kuće čine bezbjednost hrane posebno aktuelnom temom. Iako opasnost nije prisutna samo tokom određenog godišnjeg doba, ljeti češće dolazi do situacija koje povećavaju rizik od infekcija i trovanja hranom.
Njih najčešće izazivaju bakterije iz roda salmonela i kampilobakter, stafilokoke, kao i virusi, među kojima su norovirusi i virus hepatitisa A.
Kako podsjećaju stručnjaci Evropske agencije za bezbjednost hrane (EFSA), prvi simptomi ne moraju da se pojave odmah. U zavisnosti od vrste patogena, mogu da nastanu od nekoliko sati do čak sedam dana nakon konzumiranja zaražene hrane ili vode. Kod virusnog hepatitisa A, taj period može da traje čak nekoliko nedjelja.
Kako da prepoznate trovanje ili infekciju hranom?
Simptomi ovakvih infekcija i trovanja najčešće uključuju:
- bol u stomaku,
- gubitak apetita,
- dijareju,
- mučninu,
- povraćanje,
- povišenu temperaturu i
- opštu slabost organizma.
Iako se kod mnogih ljudi sve završi neprijatnostima koje traju nekoliko dana, pojedine grupe izložene su većem riziku od težeg oblika bolesti. To se, prije svega odnosi, na djecu, trudnice, starije osobe i ljude koji imaju hronične bolesti. Kod njih može mnogo brže da dođe do dehidratacije i komplikacija koje zahtevaju medicinsku pomoć.
Izvor infekcije ili trovanja nije uvijek hrana koju smo pojeli. Do kontakta sa patogenim mikroorganizmima može da dođe i preko zaražene vode, kontakta sa oboljelom osobom ili kontaminiranim predmetima za svakodnevnu upotrebu.
Pravila za bezbjedno rukovanje hranom
Stručnjaci Svjetske zdravstvene organizacije (SZO) ističu da dio opasnosti možemo da izbjegnemo usvajanjem nekoliko jednostavnih navika.
1. Čistoća ruku i radnih površina
Prije kontakta sa hranom, kao i tokom njenog pripremanja, ruke bi trebalo temeljno da perete najmanje 30 sekundi. Na taj način smanjujete rizik od prenošenja mikroorganizama. Važno je da održavate čistoću radnih površina, posuđa i kuhinjskih uređaja, kao i da pravilno zaštitite hranu od insekata i kućnih ljubimaca.
2. Temeljno pranje voća i povrća
Voće i povrće koje će se jesti sirovo, trebalo bi da perete pod mlazom vode čak i kada planirate da ga oljuštite. Posebnu pažnju treba da obratite na šumsko voće, koje može da bude kontaminirano jajima parazita koji izazivaju ehinokokozu. Temeljno pranje pomaže u smanjenju rizika od infekcije.
3. Pravilno pripremanje hrane
Na sirovom mesu, morskim plodovima i jajima mogu da se nalaze opasni mikroorganizmi. Da bi se izbjegla tzv. unakrsna kontaminacija, preporučuje se korišćenje odvojenih dasaka, noževa i posuda za sirove namirnice i već pripremljenu hranu. Takođe se ne preporučuje pranje sirovog mesa koje će kasnije biti termički obrađeno.
4. Odgovarajuća termička obrada
Temeljna termička obrada jedan je od najefikasnijih načina za smanjenje rizika od infekcija. Temperatura u unutrašnjosti pripremljene hrane trebalo bi da dostigne najmanje 70 stepeni Celzijusa. Posebnu pažnju treba da obratite na meso, kako ono u komadima, tako i mljeveno meso. Trebalo bi da ga pečete ili pržite sve dok sokovi koji izlaze iz njega više ne budu ružičaste boje. Stručnjaci podsjećaju i da supe i sosove prilikom podgrevanja treba da dovedete do ključanja.
5. Čuvanje prehrambenih proizvoda
Kuvana jela ne bi trebalo da stoje na sobnoj temperaturi duže od dva sata. Lako kvarljive proizvode treba da čuvate u frižideru na temperaturi nižoj od pet stepeni Celzijusa, dok bi topla jela trebalo da održavate na temperaturi višoj od 60 stepeni sve do služenja.
Bezbjednost počinje već prilikom kupovine
Rizik od infekcije možete da smanjite i pre pripremanja obroka, već tokom kupovine namirnica. Ne bi trebalo da kupujete prevelike količine proizvoda koje ne možete pravilno da čuvate i potrošite. Trebalo bi da izbjegavate i proizvode koji su čuvani u neodgovarajućim uslovima ili se prodaju na mjestima koja nisu predviđena za prodaju hrane.
Stručnjaci preporučuju i biranje proizvoda koji su prošli odgovarajuću obradu, kao što je pasterizovano mleko. Takođe bi trebalo da obratite pažnju na stanje ambalaže, rok upotrebe, način na koji se proizvodi čuvaju u prodavnici, kao i na redosljed kojim obavljate kupovinu. Tokom velikih vrućina mogu da budu korisne rashladne torbe. One pomažu da se odgovarajući uslovi za čuvanje hrane održe sve do povratka kući.
Zamrznuto ne znači uvijek i bezbjedno
Zamrzavanje pomaže da se produži rok trajanja hrane i smanji njeno bacanje, ali vas ne oslobađa obaveze da poštujete osnovna pravila bezbjednosti.
Proizvode bi trebalo da stavite u zamrzivač pre isteka roka upotrebe. Temperatura u zamrzivaču trebalo bi da bude minus 18 stepeni Celzijusa ili niža. U zavisnosti od vrste hrane, proizvodi u zamrzivaču mogu da se čuvaju od mjesec dana do čak godinu dana.
Sirovo meso i ribu najbolje je da čuvate u drugim fiokama od voća i povrća. Preporučuje se i korišćenje odgovarajućih posuda ili kesa, kao i označavanje datuma zamrzavanja.
Namirnice ne bi trebalo ponovo da zamrzavate. Ne preporučuje se ni odmrzavanje hrane na sobnoj temperaturi, jer se na taj način stvaraju uslovi pogodni za razmnožavanje bakterija.
(MONDO)