Složen sistem bronzanih zupčanika star preko 2.000 godina mogao je da prati kretanje nebeskih tijela i predviđa pomračenja – zbog čega ga mnogi nazivaju prvim analognim računarom u istoriji.
Davne 1901. godine, ronioci su u blizini grčkog ostrva Antikitera pronašli ostatke rimskog broda potopljenog u moru. Među amforama, statuama i drugim predmetima otkrili su neobičan zarđali komad bronze i drveta, za koji u početku niko nije znao čemu služi.
Decenijama kasnije, ovaj predmet postao je jedno od najznačajnijih arheoloških otkrića u istoriji. Naučnici su utvrdili da je riječ o složenom mehanizmu napravljenom između 150. i 100. godine prije nove ere, koji je mogao da prati kretanje Sunca, Mjeseca i planeta, kao i da predviđa pomračenja.
Misteriozni uređaj iz antičkog svijeta
Danas se Antikitera mehanizam čuva u Nacionalnom arheološkom muzeju u Atini, a procjene pokazuju da je nastao krajem 2. ili početkom 1. vijeka pre nove ere, u približno vrijeme kada je brod koji ga je prevozio potonuo.
Iako njegovo tačno porijeklo i autor nisu potpuno potvrđeni, jedna od najprihvaćenijih teorija povezuje uređaj sa grčkim kolonijama na području Korinta, posebno sa Sirakuzom i naučnom tradicijom povezanoj sa Arhimedom.
Mehanizam je imao više od 30 ručno izrađenih bronzanih zupčanika, koji su precizno prikazivali cikluse Mjeseca, Sunca i tada poznatih planeta. Koristio je izuzetno napredan sistem zupčanika koji je omogućavao da se uzmu u obzir nepravilnosti u kretanju nebeskih tijela.
Na prednjoj strani nalazila se mala kugla, obojena crno-bijelo, koja je pokazivala trenutnu Mjesečevu fazu. Na zadnjoj strani nalazili su se složeni pokazivači za različite astronomske cikluse, uključujući Metonov ciklus, Sarosov ciklus, kalendar antičkih panhelenskih igara i sistem za preciznije predviđanje pomračenja.
Kako je otkrivena njegova tajna?
Razumijevanje ovog drevnog uređaja trajalo je decenijama. Fizičar Derek de Sola Prajs počeo je detaljno proučavanje pronađenih dijelova 1959. godine, a kasnije su, uz pomoć rendgenskog i gama snimanja, naučnici uspjeli da zavire u njegovu unutrašnjost.
Analize su otkrile čak 27 zupčanika, od kojih su neki imali 127 i 235 zuba, što je nevjerovatan nivo preciznosti za period pre više od dva milenijuma. Zbog svoje složenosti, Antikitera mehanizam se danas često opisuje kao prvi analogni računar u istoriji.
Da li je zaista radio savršeno?
Iako je mehanizam fascinantan, naučnici još uvijek raspravljaju o tome koliko je bio precizan u praksi.
Neka istraživanja pokazala su da je dio koji je prikazivao položaj Marsa mogao da odstupa i do 38 stepeni. Stručnjaci smatraju da to možda nije posljedica greške u izradi, već ograničenja tadašnje grčke astronomije.
Novije studije ukazuju i na mogućnost da su čak i male greške u izradi mogle da izazovu zaglavljivanje ili nepravilan rad uređaja. Zbog toga ostaje otvoreno pitanje da li je mehanizam ikada funkcionisao potpuno savršeno ili je više predstavljao složen naučni eksperiment nego praktičan alat.
Nasljeđe antičkog "računara"
Interesovanje za Antikitera mehanizam ni danas ne jenjava. Širom sveta izrađene su brojne replike koje se koriste u obrazovanju i istraživanjima kako bi se bolje razumela tehnologija drevnih Grka.
Istraživač Raul Perez Enrikez opisao je njegov značaj rečima da ovaj uređaj predstavlja "pogled na univerzum antičkog svijeta iz nove perspektive" - vrijeme kada su Grci pokušavali da objasne kretanje nebeskih tijela i položaj Zemlje u kosmosu prije više od 2.000 godina.
Antikitera mehanizam ostaje jedan od najvećih dokaza da je antička civilizacija posjedovala znanje i tehničke vještine koje su bile daleko ispred svog vremena.
(M.A./EUpravo zato/euronews.com)