Japanska umjetnica Jajoi Kusama, poznata po tufnama, bundevama i čuvenim instalacijama, preminula je u 97. godini. Njen život obilježili su umjetnost, halucinacije i borba sa porodičnim i društvenim očekivanjima.
Tufne su jedan od dezena koji nikada ne izlaze iz mode, ali malo ko ih je pretvorio u umjetnički potpis kao Jajoi Kusama.
Japanska avangardna umjetnica, čije su slike, skulpture i instalacije prekrivene karakterističnim tufnama postale prepoznatljive širom svijeta, preminula je 14. avgusta u bolnici u Tokiju. Imala je 97 godina.
Vijest o njenoj smrti objavljena je 27. avgusta, gotovo dvije nedjelje nakon smrti. Njena fondacija nije navela uzrok smrti, dok je japanska novinska agencija Kjodo objavila da je preminula od otkazivanja više organa.
U saopštenju njene fondacije navedeno je da je Kusama nastavila da slika sve do posljednjih dana života.
“Tokom izvanrednog života u potpunosti posvećenog umjetničkom stvaralaštvu, Kusama je gradila međunarodno priznatu karijeru kao pionirka i avangardna umjetnica čija je kreativnost obuhvatala vizuelnu umjetnost, performans, književnost i poeziju”, navedeno je u saopštenju.
Tufne koje su osvojile svijet
Kusama je postala sinonim za tufne. Ponavljajući motivi prekrivali su njene slike, skulpture, prostorije i instalacije, stvarajući prepoznatljiv vizuelni svijet koji je često djelovao kao da nema početak ni kraj.
Uz tufne, među njenim najpoznatijim motivima bile su bundeve, mreže i beskonačnost, a njene čuvene “Infinity Mirror Rooms” postale su veliki hit u muzejima širom svijeta.
Njena djela dostizala su milionske iznose. Slika “Untitled (Nets)” iz 1959. godine prodata je 2022. za 10,5 miliona dolara.
Kusama je 1993. godine predstavljala Japan na Venecijanskom bijenalu, čime je postala prva umjetnica koja je predstavljala svoju zemlju u japanskom paviljonu. Međunarodno priznanje koje je tada dobila dodatno je učvrstilo njen status jedne od vodećih figura savremene umjetnosti.
Odbačena u Japanu, slavna u Americi
Put do svjetske slave za Kusamu nije bio ni lak ni pravolinijski.
Rođena je 1929. godine u Macumotu, a počela je da slika još kao dijete. Odrastala je u porodici koja nije podržavala njenu želju da se bavi umjetnošću.
Kusama je kasnije govorila o teškom djetinjstvu i porodičnim sukobima koji su ostavili dubok trag na njoj. Upravo su iskustva iz najranijeg perioda života, kao i halucinacije koje je doživljavala, snažno uticali na njen umjetnički izraz.
Godine 1957. preselila se u Sjedinjene Američke Države i otišla u Njujork, gdje je počela da gradi karijeru u tadašnjoj avangardnoj umjetničkoj sceni.
Njeni radovi, performansi i instalacije bili su provokativni i često su pomjerali granice onoga što se u to vrijeme smatralo prihvatljivim u umjetnosti. Bavila se tijelom, seksualnošću, ratom, beskonačnošću i ljudskom psihom.
U tom periodu radila je i u okruženju umjetnika poput Endija Vorhola, Klausa Oldenburga i Lukasa Samarasa. Kasnije se ukazivalo i na to da su muški umjetnici iz tog kruga dobijali znatno veću pažnju nego Kusama, iako je njen rad bio inovativan i uticajan.
Tufne su počele još u djetinjstvu
Jedna od najneobičnijih stvari u njenoj priči jeste to što njen zaštitni znak nije nastao kao marketinška strategija, već iz načina na koji je doživljavala svijet.
Kusama je još kao dijete imala halucinacije i vizije. Govorila je da je viđala tačke i mreže koje su prekrivale predmete, prostorije i čitavo okruženje.
Umjesto da ih potiskuje, odlučila je da ih prenese na papir i platno.
Tako su nastali motivi koji će obilježiti njenu višedecenijsku karijeru.
“Tačke lete svuda – po mojoj haljini, podu, stvarima koje nosim, cijeloj kući i plafonu”, govorila je Kusama 2017. godine, objašnjavajući kako doživljava svoje halucinacije.
Za nju umjetnost nije bila samo profesija. Bila je način da razumije ono što vidi i osjeća.
Život u psihijatrijskoj ustanovi
Kusama se 1970-ih vratila u Japan, a od 1977. godine dobrovoljno je živjela u psihijatrijskoj bolnici u Tokiju. Iz ustanove je nastavila da odlazi u svoj studio i svakodnevno stvara.
Uprkos životu u bolnici, nije prestala da radi. Naprotiv, stvarala je gotovo do samog kraja života.
Njena umjetnost postala je svojevrsni most između njenog unutrašnjeg svijeta i ostatka čovječanstva. Ono što je nekada izgledalo kao nešto što je društvo teško razumijevalo, decenijama kasnije postalo je njen najveći umjetnički potpis.
Od marginalizovane umjetnice do globalne ikone
Kusama je najveću svjetsku popularnost stekla tek u kasnijim decenijama života.
Njene instalacije počele su da privlače ogromne redove posjetilaca, a fotografije iz njenih prostorija preplavile su društvene mreže. Muzeji širom svijeta počeli su da organizuju velike retrospektive njenog rada.
Otvoren je i Muzej Jajoi Kusame u Tokiju, posvećen njenom životu i stvaralaštvu.
Dobila je brojna priznanja, među njima i japanski Orden kulture 2016. godine.
Žena koja je u mladosti bila obeshrabrivana da se bavi umjetnošću, čiji su radovi dugo bili na marginama i koja je decenijama stvarala daleko od tradicionalnog umjetničkog establišmenta, na kraju je postala jedna od najprepoznatljivijih umjetnica na planeti.
Njene tufne više nisu bile samo tufne.
Postale su Jajoi Kusama.