Eksperiment sa volonterima koji su pristali da budu u sobi sa pacijentima oboljelih od gripa, pokazao je da su okolnosti, koje omogućavaju širenje gripa, složenije od same činjenice da dijelite sobu sa zaraženom osobom.
Grupa dobrovoljaca provela je nekoliko dana zaključana u sobi sa osobama koje su bile zaražene gripom. Igrali su igre i zajedno vježbali u uslovima napravljenim da pacijenti lakše mogu da prenesu virus. Ipak, niko od njih nije obolio od gripa. Kako?
Neočekivani rezultat dolazi iz dobro osmišljene studije koja je imala za cilj da odgovori na osnovno pitanje - kako se grip zapravo širi?
Virus gripa poznat je po širenju putem aerosola, mikroskopske kapljice koje zaražena osoba oslobađa kada kašlje, kija ili čak normalno diše. Takođe može da se prenese sa osobe na osobu putem kontaminiranih površina poput kvaka ili telefona.
Efikasnost širenja virusa zavisi od više faktora, uključujući koliko virusa zaražena osoba izlučuje, temperaturu i vlažnost prostora i koliko su ljudi međusobno blizu.
Da bi utvrdili koji od ovih faktora su najvažniji, istraživači sa Univerziteta Merilend u SAD sproveli su eksperiment u stvarnim uslovima, koristeći osobe koje su prirodno oboljele od gripa, piše The Independent.
U sobu su smjestili grupe učesnika, miješajući ljude sa aktivnom infekcijom gripa, tzv. donore, sa nezaraženim dobrovoljcima, tzv. primaocima. Cilj je bio jednostavan - vidjeti da li će se grip proširiti u uslovima koji podstiču prenos.
Uprkos višednevnom bliskom kontaktu, nijedan dobrovoljac nije obolio
Ovaj pristup razlikovao se od ranijih studija u kojima su zdravi dobrovoljci namjerno zaražavani gripom. Korišćenjem prirodno zaraženih "donora", istraživači su željeli da bolje odraze stvarni način širenja virusa van laboratorije.
Eksperiment je sproveden u dvije verzije - u jednoj je jedan donor dijelio sobu sa osam primalaca, a u drugoj četiri donora sa tri primalaca. Donori su imali između 20 i 22 godine, dok su primaoci imali između 25 i 45 godina.
Soba je održavana na temperaturi i vlažnosti koja pogoduje prenosu gripa, 22-25°C i 20-45 odsto vlažnosti. Prije izolacije učesnika, istraživači su zatvorili glavni protok vazduha poput prozora, vrata i curenja ventilacionih jedinica, kako bi stvorili uslove sa slabom ventilacijom i lošijim kvalitetom vazduha.
Tokom tri do sedam dana učesnici su provodili sate zajedno u skučenom prostoru. Igrali su karte na bliskoj udaljenosti, učestvovali u časovima plesa ili joge i dijelili predmete poput markera, mikrofona ili tablet računara.
Istraživači su pratili prenos virusa mjerenjem nivoa virusa u izdahnutom vazduhu, pljuvački i brisevima iz usta donora. Takođe su testirali predmete i vazduh u sobi na prisustvo virusnih čestica. Učesnici su beležili simptome poput kašlja, kijanja, glavobolje i drugih uobičajenih znakova gripa.
Zašto zaraza nije uspjela?
Nekoliko uzoraka od donora potvrdilo je aktivnu infekciju gripom. Ipak, nijedan primalac nije bio pozitivan. Neki su prijavili blage simptome poput glavobolje, ali nije bilo jasnih dokaza o infekciji gripom kod bilo koga od njih.
Istraživači navode tri glavna razloga zašto prenos možda nije došao do izražaja:
- nisko izlučivanje virusa od donora,
- djelimični imunitet kod primaoca i
- način cirkulacije vazduha u sobi.
Djeca se obično smatraju glavnim pokretačima širenja gripa, ali u ovoj studiji su učestvovali samo odrasli. Odrasli donori u eksperimentu oslobađali su relativno male količine virusa. To može biti posljedica sojeva kojima su zaraženi, njihove starosti ili činjenice da su imali malo simptoma.
Primaoci su takođe mogli da budu manje podložni infekciji. Svi su preživjeli brojne sezone gripa, a neki su prethodnih godina primili vakcinu protiv gripa, uključujući jednog u tekućoj sezoni. Ova prethodna izloženost mogla je da im da određeni imunitet.
Iako su temperatura i vlažnost postavljeni da podstaknu zarazu, visok nivo cirkulacije vazduha izazvanog ventilatorima mogao je da razbije oblake virusa u vazduhu. Umjesto da ostane oko donora, ovaj vazdušni talas je razblažen, smanjujući količinu virusa koju su primaoci udisali.
Zaključak
Kašljanje i kijanje su ključni za širenje gripa, posebno kod osoba koje izlučuju velike količine virusa. Imunitet izloženih i kretanje vazduha u zatvorenim prostorima takođe su od presudnog značaja.
Studija ne sugeriše da je grip bezopasan ili teško zarazan. Svake godine se širom svijeta javljaju milioni, pa i milijarde slučajeva, uz snažne dokaze da aerosolni prenos igra centralnu ulogu. Pokazuje da su okolnosti koje omogućavaju širenje gripa složenije od same činjenice da dijelite sobu sa zaraženom osobom.
Ne zaražava se svako istom količinom virusa i nisu svi podjednako ranjivi. Aerosolni prenos je najvjerovatniji tokom kašlja i kijanja, pa bi osobe sa tim simptomima trebalo da se izoluju gdje je moguće i nose dobro pristajuću masku kako bi smanjili oslobađanje virusa u vazduh. Dobra ventilacija i cirkulacija vazduha posebno su važni u malim, slabo provetrenim prostorima.
(MONDO)