Švajcarska je izgradila više od 2.000 kilometara tunela kako bi prebacila teretni saobraćaj sa puteva na željeznicu, čime se čuva priroda i smanjuje zagađenje.
Kada voz prolazi kroz švajcarske Alpe, putnici na trenutak ostaju bez pogleda na planinske vrhove. Umjesto pejzaža, kroz prozor vide samo sopstveni odraz, dok se kompozicija kreće kroz kilometre stijena duboko ispod zemlje. Za većinu je to tek dio putovanja, ali malo ko zna da se upravo tada nalazi u srcu jednog od najvećih infrastrukturnih i ekoloških projekata u Evropi.
Ispod Alpa krije se ogromna mreža tunela koja nije izgrađena samo da bi putovanja bila brža, već da bi zaštitila planine od sve većeg broja kamiona, zagađenja i emisije štetnih gasova.
Nova željeznička pruga preko Alpa vrijedna je 21,5 milijardi evra.
Više od 2.000 kilometara tunela ispod zemlje
Švajcarska raspolaže sa više od 1.400 tunela čija ukupna dužina premašuje 2.000 kilometara. U toj mreži nalaze se željeznički i drumski tuneli, ali i podzemni prolazi namijenjeni vodovodnoj i energetskoj infrastrukturi.
Najveći i najpoznatiji dio sistema čini projekat Nova željeznička veza kroz Alpe, poznat kao NRLA. Njega čine tri velika bazna tunela, Lötschberg, Gotard i Ceneri, koji omogućavaju vozovima da prolaze ispod planina gotovo ravnom trasom.
Posebno se izdvaja Gotardski bazni tunel, dug 57 kilometara, koji je danas najduži željeznički tunel na svijetu. Putničkim vozovima potrebno je oko 20 minuta da ga pređu.
Glavni cilj nije bio kraće putovanje
Iako novi tuneli značajno skraćuju vrijeme putovanja i omogućavaju brži saobraćaj između sjevera i juga Evrope, njihova najvažnija uloga nije udobnost putnika.
Švajcarska je ovaj projekat osmislila kako bi što veći dio teretnog saobraćaja prebacila sa autoputeva na željeznicu. Time se smanjuje broj kamiona koji svakodnevno prolaze kroz osjetljive alpske doline, čime se čuva priroda i poboljšava kvalitet vazduha.
Manje kamiona, manje zagađenja
Tokom prethodnih decenija kroz Alpe je prolazio ogroman broj teških kamiona. Dizel motori dodatno su zagađivali vazduh u uskim dolinama, povećavali buku i rizik od saobraćajnih nesreća na planinskim putevima.
Zbog toga su švajcarski građani devedesetih godina podržali Alpsku inicijativu, kojom je država odlučila da dugolinijski transport robe prebaci na željeznicu.
Izgradnja ravnih tunela omogućila je teretnim vozovima da prevoze više robe uz znatno manju potrošnju energije, jer više ne moraju da savladavaju velike uspone.
Prema evropskim analizama, željeznički transport troši približno pet puta manje energije po toni prevezene robe nego drumski saobraćaj, dok su emisije gasova sa efektom staklene bašte približno četiri puta manje.
Pored izgradnje tunela, Švajcarska je uvela i posebnu naknadu za teška teretna vozila koja zavisi od pređene kilometraže. Takva politika dodatno je podstakla kompanije da robu prevoze željeznicom.
Rezultati su vidljivi. Danas se više od 72 odsto tereta koji prelazi Alpe transportuje vozovima.
Godine 2018. preko švajcarskih Alpa prošlo je oko 941.000 kamiona, što predstavlja pad od približno jedne trećine u odnosu na 2000. godinu.
Analize pokazuju da bi bez ovakve strategije kroz Alpe prolazilo stotine hiljada dodatnih kamiona godišnje, uz znatno veće emisije ugljen dioksida.
Ipak, vlasti smatraju da posao još nije završen. I dalje oko 880.000 kamiona godišnje koristi alpske puteve, što je više od cilja koji je država postavila.
Izgradnja ovakvih tunela predstavljala je ogroman građevinski poduhvat. Tokom radova na Gotardskom baznom tunelu iskopano je oko 28 miliona tona stijena, dok su ugrađene ogromne količine betona.
Da bi se smanjio uticaj na okolinu, veliki dio građevinskog materijala prevožen je željeznicom ili brodovima. Mašine na gradilištima koristile su filtere za čestice, otpadne vode su prije ispuštanja prečišćavane, a lokalna naselja zaštićena od prašine i buke.
Po završetku radova obnovljene su obale rijeka, uređena prirodna korita potoka i obnovljeni su suvozidi kako bi se stvorila nova staništa za gmizavce i druge sitne životinje.
Važna zaštita i od klimatskih promjena
Podzemna infrastruktura donosi i dodatnu otpornost na klimatske promjene.
Tuneli i zaštitne galerije štite željezničke pruge i puteve od lavina, odrona i klizišta. Kako ekstremne padavine postaju sve učestalije, ovakva rješenja omogućavaju da ključne saobraćajne veze ostanu funkcionalne čak i kada su površinski putevi blokirani.
Primjer koji proučava cijela Evropa
Švajcarski sistem nije nastao preko noći. Njegova izgradnja rezultat je višedecenijskog planiranja, političkog konsenzusa i stabilnog finansiranja koje omogućava dugoročno ulaganje u željezničku infrastrukturu.
Stručnjaci smatraju da iskustvo Švajcarske može biti dragocjeno i drugim evropskim državama koje se suočavaju sa zagušenim autoputevima, rastućim emisijama i potrebom da saobraćaj učine održivijim.
Ipak, upozoravaju da sami tuneli nisu dovoljno rješenje. Pravi efekat postiže se tek kada se kombinuju sa snažnim ulaganjima u željeznicu, ekonomskim mjerama koje obeshrabruju prekomjerni drumski transport i politikama koje podstiču korišćenje ekološki prihvatljivijih načina prevoza robe, piše CNN.
(Nova S/MONDO)