Hladnoća nije jedini razlog zbog kojeg se zimi češće razboljevamo. Evo šta se dešava sa našim organizmom i zašto se virusi lakše šire tokom hladnih mjeseci.
Kada stignu hladniji dani, čini se kao da se svi oko nas smjenjuju u kijanju i kašljanju. Jedan član porodice donese virus iz škole ili sa posla, a za nekoliko dana bolesni su gotovo svi u kući. Iako često čujemo da smo se prehladili zato što nismo dovoljno toplo obučeni ili smo izašli napolje mokre kose, stvarni razlozi zbog kojih se respiratorne infekcije češće javljaju zimi mnogo su složeniji.
U pitanju je kombinacija ponašanja virusa, uslova u kojima boravimo, ali i promjena u načinu na koji naš organizam reaguje na infekcije. Hladno vrijeme samo je jedan dio priče.
1. Više vremena provodimo u zatvorenim prostorijama
Jedan od najvažnijih razloga jeste promjena naših svakodnevnih navika. Tokom ljeta više vremena provodimo napolju, šetamo, sjedimo u baštama kafića i češće otvaramo prozore. Zimi se situacija mijenja. Većinu dana provodimo u zagrijanim prostorijama, javnom prevozu, kancelarijama, školama i tržnim centrima.
Kada se veći broj ljudi nalazi u zatvorenom prostoru, naročito ako se prostorije rijetko provjetravaju, virusi se lakše prenose. Zaražena osoba tokom razgovora, kašljanja ili kijanja oslobađa sitne respiratorne čestice koje dospijevaju u vazduh, a druge osobe ih udišu. Zato nije neobično da se infekcija brzo proširi u kolektivu, porodici ili kancelariji.
2. Hladan i suv vazduh pogoduje širenju virusa
Nije slučajno što se mnoge respiratorne infekcije češće javljaju tokom hladnih mjeseci. Temperatura i vlažnost vazduha mogu da utiču na to koliko dugo pojedini virusi opstaju i koliko se lako prenose.
Zimi je vazduh često suv, a dodatno ga isušuje grijanje u stanovima i poslovnim prostorima. U takvim uslovima kapljice koje izbacujemo disanjem, kašljanjem i kijanjem brže gube vlagu, pa sitne čestice koje sadrže virus mogu duže da ostanu u vazduhu. Istraživanja su pokazala da niska vlažnost vazduha može da pogoduje prenošenju pojedinih virusa, uključujući grip. Ipak, ne reaguju svi virusi isto na temperaturu i vlažnost, pa ovaj faktor ne treba da se posmatra kao jedino objašnjenje.
3. Naša prirodna odbrana u nosu i disajnim putevima može da bude oslabljena
Još jedan zanimljiv razlog krije se u načinu na koji naš organizam štiti disajne puteve. Sluzokoža nosa i grla predstavlja jednu od prvih prepreka za viruse. Ona proizvodi sluz koja zadržava čestice i mikroorganizme, dok sitne treplje u disajnim putevima pomažu da se oni izbace iz organizma.
Međutim, hladan i suv vazduh može da oteža rad ovog zaštitnog mehanizma. Kada se sluzokoža isuši, prirodno čišćenje disajnih puteva može da postane manje efikasno, što virusima olakšava da prodru u ćelije i izazovu infekciju. To ne znači da nam imunitet preko noći nestaje čim temperatura padne, već da određeni uslovi tokom zime mogu da otežaju prvu liniju odbrane organizma.
4. Škole, posao i praznična okupljanja povećavaju broj kontakata
Tokom jeseni i zime vraćamo se ustaljenim rutinama. Djeca provode sate u učionicama, odrasli se svakodnevno okupljaju na radnim mjestima, a praznici donose porodična okupljanja, proslave i putovanja.
Svaki od tih kontakata predstavlja priliku da se virus prenese sa jedne osobe na drugu. Posebno je važno što neke respiratorne infekcije mogu da se prenose i prije nego što zaražena osoba primijeti prve simptome. Zbog toga neko može da se osjeća sasvim dobro, a da već širi virus među kolegama, prijateljima ili članovima porodice.
5. Da li to znači da ćemo da se razbolimo ako izađemo napolje bez kape?
Ne baš. Jedan od najčešćih mitova jeste da ćemo se sigurno prehladiti ako izađemo napolje bez kape, izađemo sa mokrom kosom ili se nedovoljno obučemo.
Prehladu izazivaju virusi, a ne sama niska temperatura. Da bismo se razboljeli, moramo da dođemo u kontakt sa virusom koji može da izazove infekciju. Ipak, hladnoća i suv vazduh mogu da utiču na lokalnu odbranu disajnih puteva, pa posredno doprinose većem riziku. Drugim riječima, toplo oblačenje jeste važno zbog očuvanja tjelesne temperature, ali nas samo po sebi ne štiti od respiratornih virusa.
Kako da smanjimo rizik od infekcija tokom zime?
Iako ne možemo u potpunosti da izbjegnemo viruse, postoje jednostavne navike koje mogu da smanje mogućnost zaraze:
- Redovno provjetravajte prostorije, čak i kada je napolju hladno.
- Perite ruke, posebno nakon boravka u javnom prevozu i na mjestima sa mnogo ljudi.
- Izbjegavajte bliske kontakte sa osobama koje imaju simptome respiratorne infekcije.
- Ako ste bolesni, ostanite kod kuće kada je to moguće, kako ne biste širili infekciju. Vodite računa o snu, raznovrsnoj ishrani i fizičkoj aktivnosti.
- Razgovarajte sa ljekarom o vakcinaciji protiv gripa i drugih infekcija za koje postoji preporučena zaštita.
- Dobra ventilacija posebno je važna jer pomaže da se smanji koncentracija virusnih čestica u vazduhu.
(MONDO)