Sutra, 25. maja biće tačno 82 godine od Desanta na Drvar, jedne od najpoznatijih njemačkih operacija u Drugom svjetskom ratu sa ciljem uništenja Vrhovnog štaba i zarobljavanja Josipa Broza Tita.
Na Titov rođendan, 25. maja 1944. godine, njemačke snage pokrenule su jednu od najpoznatijih operacija na prostoru tadašnje Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata – vazdušni desant na Drvar pod kodnim nazivom "Konjički skok" / "Rösselsprung".
Cilj operacije bio je da se likvidira ili zarobi vrhovni komandant Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije Josip Broz Tito, kao i da se uništi Vrhovni štab partizanskog pokreta. Operacija je bila direktno odobrena od Adolfa Hitlera i predstavljala je posljednji veliki pokušaj njemačkih snaga da slome partizanski pokret u Jugoslaviji.
Napad je počeo u ranim jutarnjim časovima snažnim bombardovanjem Drvara i okoline, nakon čega su se iz vazduha spustili njemački padobranci iz 500. SS padobranskog bataljona, dok su kopnene jedinice nadirale prema gradu iz više pravaca – iz Knina, Bihaća, Banjaluke, Jajca i Livna.
Godišnjica Desanta na Drvar: Posljednji veliki pokušaj fašista da slome partizanski pokret u Jugoslaviji
Prema istorijskim podacima, njemačka komanda angažovala je oko 16.000 vojnika, uz podršku avijacije i savezničkih jedinica tadašnje Nezavisne Države Hrvatske i četničkih formacija. U samom Drvaru vodile su se žestoke borbe, posebno oko pećine u kojoj se nalazio Vrhovni štab.
Iako su njemačke jedinice uspjele da zauzmu dijelove grada, operacija nije ostvarila glavni cilj. Tito i članovi Vrhovnog štaba uspjeli su da se izvuku iz obruča, dok su partizanske jedinice pružile snažan otpor i nanijele velike gubitke njemačkim padobrancima. Posebno se isticala Šesta lička proleterska divizija, čiji su borci ubrzanim maršem stigli u Drvar i uključili se u borbe.
Istoričari navode da je neuspjeh operacije predstavljao ozbiljan udarac njemačkim planovima na Balkanu, ali i veliku propagandnu pobjedu partizanskog pokreta, koji je nakon Drvara dodatno ojačao međunarodni položaj među saveznicima.
Desant na Drvar ostao je upamćen kao jedna od najdramatičnijih vojnih operacija na prostoru bivše Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata, a događaji iz maja 1944. godine i danas predstavljaju važan dio istorijskog pamćenja regiona.
Najzanimljivije činjenice
Operacija "Konjički skok" bila je jedina velika vojna akcija protiv partizana koju je lično odobrio Adolf Hitler. Cilj nije bio samo zauzimanje Drvara, već isključivo hvatanje ili ubistvo Josipa Broza Tita.
Njemački plan predviđao je da se Tito, ukoliko bude uhvaćen živ, odmah avionom prebaci iz Drvara. Za tu svrhu bio je pripremljen mali izviđački avion koji je trebalo da sleti nakon zauzimanja grada.
Napad je izveden na Titov rođendan, 25. maja, što nije bilo slučajno. Nijemci su vjerovali da će se tada u Drvaru okupiti veliki broj partijskih i savezničkih zvaničnika.
Tito je samo nekoliko sati prije glavnog napada promijenio mjesto boravka. Umjesto u pećini u Drvaru, noć je proveo u drugoj pećini kod sela Bastasi, jer su partizani već sumnjali da se sprema vazdušni desant.
Njemački padobranci su tokom borbi nosili fotografije Tita i išli od kuće do kuće ispitujući civile kako bi ga pronašli.
Posebno dramatičan detalj bio je dolazak učenika partizanske oficirske škole koji su u borbu krenuli gotovo bez oružja, sa svega nekoliko pušaka i pištolja. Kasnije su skupljali oružje iz njemačkih sanduka bačenih padobranima i uključivali se u borbu protiv padobranaca.
U operaciji je učestvovao ozloglašeni 500. SS padobranski bataljon, jedna od rijetkih SS padobranskih jedinica u nacističkoj Njemačkoj. Bataljon je nakon borbi kod Drvara pretrpio ogromne gubitke i praktično bio uništen kao ozbiljna borbena jedinica.
Nijemci su vjerovali da bi se Saveznici mogli iskrcati na Balkanu, zbog čega im je bilo važno da prije toga eliminišu partizanski pokret u Jugoslaviji.
Poslije bijega iz Drvara Tito je uz pomoć saveznika prebačen prvo u Bari u Italiji, a zatim na ostrvo Vis, koje je postalo glavno sjedište partizanskog pokreta do oslobođenja Beograda.
Desant na Drvar kasnije je ekranizovan u jugoslovenskom ratnom filmu "Desant na Drvar" iz 1963. godine, koji je režirao Fadil Hadžić.
