NATO je u ponoć okončao vojnu operaciju u Libiji, sedam mjeseci od početka kampanje koja je doprinijela svrgavanju i ubistvu Moamera Gadafija.
Najavljujući završetak operacije pod nazivom "Ujedinjeni zaštitnik", generalni sekretar Alijanse Anders Fog Rasmusen nazvao ju je "jednom od najuspješnijih" misija u 62-godišnjoj istoriji NATO.
NATO je počeo kampanju 31. marta, uz mandat Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija kojim je uspostavljena zona zabrane leta nad Libijom, Tripoliju uveden embargo na uvoz oružja, a stranim snagama dozvoljeno korišćenje "svih nužnih mjera" radi zaštite libijskih civila.
Odluka o operaciji u Libiji donijeta je pošto su Gadafijeve snage pokušale nasilno da suzbiju pobunu u toj zemlji, koja je uslijedila poslije talasa sličnih masovnih protesta i nereda koji su započeli sredinom decembra 2010. godine u Tunisu, a potom se prelili u Alžir, Jordan, Egipat, Siriju, Jemen, Bahrein, Maroko, Irak i Oman.
U Tunisu i Egiptu su svrgnuti lideri, a u ostalim zemljama je uspjeh bio različit, kao i zainteresovanost i podrška zapadnih sila.
Operacija u Libiji je prva vojna kampanja NATO u kojoj SAD nisu preuzele vodeću ulogu, naveo je Rojters.
Američki saveznici u Alijansi izveli su 75 odsto vazdušnih misija, ali Amerikanci su najzaslužniji za uništenje libijskog protivvazdušnog sistema odbrane i za obezbjeđivanje resursa, među kojima obavještajnih podataka i nadziranja.
Četrnaest članica NATO i još četiri zemlje učestvovale su u vazdušnoj i pomorskoj kampanji, ali samo osam članica Alijanse je učestvovalo u borbenim akcijama. Američki avioni izveli su oko 25 odsto letova nad Libijom, francuske i britanske letjelice oko 35 odsto, uglavnom borbenih letova, a ostale zemlje preostalih 40 odsto letova.
Avioni NATO su, prema saopštenju Alijanse, tokom kampanje u toj sjevernoafričkoj državi izveli ukupno 26.000 letova, od kojih 9.600 borbenih, i uništili su oko 5.900 vojnih meta, uključujući više od 1.000 tenkova, vozila i komada naoružanja.
U operaciji su, pored aviona, učestvovali i brodovi za snabdijevanje, fregate, razarači, podmornice, amfibije i nosači aviona - ukupno 21 plovilo.
Alijansa je odigrala važnu ulogu i u hvatanju Gadafija pošto su njene letjelice 20. oktobra pogodile konvoj kojim je, kako se poslije ispostavilo, svrgnuti vodja pokušao da pobjegne iz opkoljenog Sirta.
Gadafija su zarobili borci libijskih prelaznih vlasti, a potom je pretučen i ubijen.
Intervencija u Libiji izazvala je, ipak, podjele i u samoj Alijansi i trajala je mnogo duže nego što su to očekivale zapadne zemlje.
Neke važne članice NATO, poput Njemačke, odlučno su se protivile kampanji, dok su druge upozoravale da akcija mora da bude brzo okončana zbog budžeta koji su ograničeni uslijed globalne ekonomske krize.
Vašington je povremeno zamjerao saveznicima na nedovoljno brzim rezultatima.
Libijski Nacionalni prelazni savjet (NPC) proglasio je oslobođenje Libije 23. oktobra, nekoliko dana poslije Gadafijevog hapšenja i smrti.
Uprkos pozivima novih libijskih vlasti i Savjeta bezbjednosti UN da produži misiju dok Libijci ne odluče da li im je i dalje potrebna međunarodna pomoć, NATO je saopštio da ima povjerenja u sposobnost NPC da uspostavi bezbjednost u zemlji i najavio je da neće produžavati operaciju.
Alijansa je dodala da svaka članica NATO može, ukoliko to želi, pojedinačno da doprinese poslijeratnoj bezbjednosnoj situaciji i procesu tranzicije u Libiji, ali nije u potpunosti isključila mogućnost da i sama pruži neku vrstu pomoći u sprovodjenju reformi u sektoru bezbjednosti.
(Tanjug)
