Istorijsko ulaganje Berlina u vojsku mijenja ravnotežu snaga u Evropi. Dok NATO pozdravlja jačanje Njemačke, u Parizu raste zabrinutost da bi nova vojna i industrijska moć mogla da potisne Francusku sa pozicije ključne evropske sile.
Istorijsko ulaganje Njemačke u vojsku u Francuskoj se prati sa mješavinom divljenja i nelagode. U Parizu raste zabrinutost da se političko težište Evrope pomjera ka istoku, dok Berlin povećava izdvajanja za odbranu na nivoe koje saveznici teško mogu da isprate.
Berlin se obavezao da će do 2029. godine potrošiti više od 500 milijardi evra na odbranu, čime će dostići novi NATO cilj od 3,5 odsto BDP-a čak šest godina pre predviđenog roka. Iako NATO pozdravlja jačanje Njemačke, u pojedinim evropskim prestonicama ponovno uzdizanje Bundesvera kao dominantne sile izaziva preispitivanje, piše Bloomberg.
Ovo je naročito izraženo u kontekstu rekordnog rasta podrške krajnje desnoj, nacionalističkoj stranci u Njemačkoj, što budi strahove da se proevropska vlada više ne može uzimati zdravo za gotovo.
Nelagoda u Parizu
U Francuskoj, jedinoj nuklearnoj sili u Evropskoj uniji i zemlji sa jednom od najjačih vojski, raspoloženje je podijeljeno. S jedne strane, postoji olakšanje jer Njemačka preuzima veći dio tereta u oblasti odbrane, ali istovremeno raste strepnja da bi njemačka industrija mogla da nadmaši francuski odbrambeni sektor. To su potvrdila četiri francuska zvaničnika.
Francuski poslanik u Evropskom parlamentu Fransoa-Ksavije Belami naveo je da se Francuska nalazi u krhkoj situaciji, a činjenica da se Njemačka sa tolikom odlučnošću obavezuje, stvoriće dinamiku koja bi mogla da nas gurne u stranu.
"Unutrašnja slabost umanjuje geopolitičku težinu Francuske", kazao je.
Belami, član Evropske narodne partije, zalaže se za pristup "Kupuj evropsko" i smatra da bi Francuska, kao jedan od vodećih svjetskih izvoznika oružja, trebalo da se fokusira na izvoz ka evropskim susedima.
"Moramo biti dosljedni. Francuska se dugo žalila da sve radi sama", kazao je on.
Promjena evropske ravnoteže
Prema riječima Klaudije Major, visoke potpredsjednice German Marshall Funda, Njemačka se nakon istorijskih sukoba zadovoljavala sporednom političkom ulogom, čak i dok je njena ekonomija jačala. Sada, dok se ponovo naoružava, težište kontinenta se pomjera ka Berlinu, što izaziva nervozu u Francuskoj.
"U Evropi je postojala široko prihvaćena ravnoteža prema kojoj je Francuska bila geopolitička sila, a Njemačka ekonomska. Njemačka nije željela da bude politički džin. Sada Njemačka radi i jedno i drugo i ulaže napore da svoju novu moć uklopi u evropski okvir. To Francusku dovodi u nezavidan položaj. Njihova tjeskoba više govori o samoj Francuskoj nego o Njemačkoj", rekla je Major.
Pod vođstvom kancelara Fridriha Merca, Njemačka je ukinula stroga ograničenja zaduživanja za potrebe odbrambene potrošnje kako bi obezbjedila sredstva za ponovno naoružavanje i odvraćanje Rusije.
Iako i nordijske zemlje, Baltik i Poljska značajno povećavaju ulaganja u odbranu, malo koja država može da parira njemačkoj brzini i obimu. Nasuprot tome, tradicionalne vojne sile poput Francuske, Italije i Španije imaju ograničen fiskalni prostor za veća povećanja potrošnje.
Vojno jačanje Njemačke pažljivo je koordinisano sa saveznicima. Tokom posjete Berlinu u decembru prošle godine, generalni sekretar NATO-a Mark Rute pohvalio je Njemačku.
"Ovo je upravo ona vrsta odlučnosti koja nam je potrebna da bismo osigurali našu bezbednost. Njemačka prednjači sopstvenim primjerom", naveo je tada Rute.
Nesuglasice oko zajedničkih projekata
Uprkos saradnji, pojavile su se i tačke sporenja. Kada je bivši kancelar Olaf Šolc predstavio Inicijativu evropskog nebeskog štita, namijenjenu jačanju protivraketne odbrane, Francuska se osjetila isključenom.
Nezadovoljstvo je dodatno poraslo nakon odluke o kupovini 35 američkih borbenih aviona F-35 za 10 milijardi evra, umesto evropskih letjelica.
Iako je pod Mercovim vođstvom kupovina američkog naoružanja usporena, odbrambena saradnja sa Francuskom i dalje je složena.
Najambiciozniji evropski odbrambeni projekat, razvoj borbenog aviona šeste generacije (FCAS), nalazi se pred raspadom. Nakon višegodišnjih pregovora, industrijski partneri, francuski Dassault Aviation i Airbus, koji predstavlja njemačku stranu, nisu uspeli da se dogovore o podjeli proizvodnje.
Nova strateška uloga i pogledi iz susjedstva
Nova vojna snaga daje Nemačkoj veći uticaj unutar EU i NATO-a. U Poljskoj se njen uspon pažljivo prati, ali kako je rekao potpredsjednik vlade Radoslav Sikorski, "dokle god je Njemačka članica EU i NATO-a, više se plašim nemačke odbojnosti prema naoružavanju nego njemačke vojske."
Njemačka je takođe industrijski i ekonomski najbolje pozicionirana za pružanje takozvanih strateških kapaciteta, poput protivvazdušne odbrane, svemirskih obaveštajnih podataka i logistike. Evropa se trenutno u velikoj mjeri za ove sposobnosti oslanja na Sjedinjene Američke Države.
"Nadamo se da će Njemačka nastaviti da razvija strateške kapacitete za savez", rekao je general Markus Laubental, jedan od najviših njemačkih generala u NATO-u.
Kako je dodao, "iz perspektive NATO-a, kako u pogledu znanja tako i industrijskog kapaciteta, ima smisla raditi sa ključnim evropskim saveznicima. Zajedno smo jači. Trebalo bi da budemo u stanju da se dogovorimo oko zahtjeva i isporučujemo stvari brže, jer su mi, kao korisniku, potrebne."
Politička neizvjesnost u Berlinu
Uprkos svemu, unutrašnja politika Njemačke izaziva nervozu širom Evrope. Krajnje desna stranka Alternativa za Njemačku (AfD) vodi u pojedinim anketama i mogla bi da ostvari značajne uspjehe na lokalnim izborima u istočnoj Njemačkoj ove godine.
Iako Klaudija Major primećuje da populističke stranke jačaju i drugde u Evropi, kombinacija vojne moći i političkog ekstremizma izaziva posebnu zabrinutost.
"Sve je veća zabrinutost šta bi moglo da se dogodi sa ovom izuzetno snažnom nemačkom vojnom silom ako AfD preuzme političko vođstvo", izjavila je Jana Pugljirin iz Evropskog savjeta za spoljne odnose.
(EUpravo zato/index.hr)
