Ljetnje računanje vremena počinje 29. marta. Otkrijte kako je ova praksa nastala i koje zemlje su je ukinule.
U nedjelju 29. marta većina evropskih zemalja prelazi na ljetnje računanje vremena. Kazaljke na satu pomjeriće i stanovnici BiH, a tog dana u dva sata ujutru zapravo će biti tri sata.
Ideju o pomJeranju sata prvi je još 1784. godine pomenuo Bendžamin Frenklin, američki naučnik i političar.
Iako je objavio svoje proračune u formi satire u pariskom listu "Žurnal de Pari", on se i danas smatra pionirom ljetnjeg računanja vremena. Naime, Frenklin koji je u to vrijeme živio u Parizu, tvrdio je da bi efikasnije korišćenje dnevne svjetlosti doprinijelo produktivnosti i ekonomičnosti. Umjesto pomjeranja sata, između ostalog je predlagao buđenje grada topovima u ranim jutarnjim satima.
Dok su Britanci imali debate oko pomjeranja sata, njemački car Vilhelm II preduzeo je akciju. Njemačko carstvo je 30. aprila 1916. godine kao prva nacija na svijetu uvelo ljetnje računanje vremena, koje je trajalo do prvog oktobra, dakle 154 dana, to jest 3.696 sati.
Tada je Prvi svetski rat bjesnio, a nemački zapovednici su se nadali da će im ljetnje večeri omogućiti uštedu energije, prije svega uglja, jer bi se manje koristila vještačka rasvjeta, i to u doba opšte oskudice.
Nekoliko drugih zemalja ubrzo je slijedilo taj primjer, uključujući i Veliku Britaniju, koja je usvojila sistem pod nazivom Britansko letnje vrijeme (BST), zatim Francuska, kasnije i SAD, Rusija. Međutim, poslije rata su ga mnoge od tih zemalja ukinule.
Koje zemlje su ukinule pomjeranje sata?
Ove zemlje su ukinule ovakav način računanja vremena:
- Rusija - od 2014. godine koristi trajno zimsko vrijeme (UTC+3)
- Turska - od 2016. godine ostala na trajnom ljetnjem vremenu
- Urugvaj - prestao da menja vrijeme pre oko deset godina
- Azerbejdžan, Iran, Jordan, Sirija - ukinuli promjenu
- Namibija - ukinula sezonske pomake
- Meksiko - od 2022. godine većina regiona ne mijenja vrijeme, osim pograničnih sa SAD
- Brazil - ukinuo ljetnje vreme 2019. godine
- Kina - cijela zemlja koristi jednu vremensku zonu (UTC+8) bez pomjeranja sata
- Indija - nikada nije imala ljetnje računanje vremena
- Japan - ukinuo 1951. godine
- JužnaKoreja - prestala 1988. godine
- Australija - Kvinslend, Zapadna Australija i Severna teritorija ne pomjeraju sat
Kada se pomjera sat u BiH?
U BiH sat se pomjera:
- posljednje nedjelje u martu – jedan sat unaprijed (počinje ljetnje računanje vremena)
- posljednje nedjelje u oktobru – jedan sat unazad (počinje zimsko računanje vremena)
Srbija je letnje računanje vremena uvela 1983. godine, dok je još bila dio SFRJ (Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije), a prvo pomjeranje sata desilo se u noći između 26. i 27. marta 1983. godine, kada su kazaljke pomjerene jedan sat unaprijed.
Kada se pomjera sat 2026?
Ove godine, pomjeranje sata dogodiće se dan ranije nego prethodne. Razlog se krije u tome što promena sata se uvijek događa poslednje nedjelje u martu.
Inače, rasprave o ukidanju pomjeranja sata posljednjih godina sve su intenzivnije, posebno u evropskim zemljama, gdje su sprovedena i javna savjetovanja o toj temi.
Evropska komisija je 2018. godine sprovela anketu javnog mnjenja u kojoj je učestvovalo čak 4,6 miliona građana EU.
Rezultati su pokazali da čak 84 odsto ispitanika izjasnilo se za ukidanje ove prakse. Evropski parlament je 2019. godine glasao za ukidanje sezonskog pomjeranja vremena, a konačna promena je planirana za 2021. godinu. Ali tu je sve stalo.
Evropski parlament 2019. godine glasao je za ukidanje sezonskog pomeranja vremena. Ipak, države članice nisu uspjele da se dogovore o tome koje vreme bi trebalo trajno zadržati - da li letnje ili zimsko računanje vremena.
(MONDO)
