Stanovnici Evrope, uključujući i Bosnu i Hercegovinu i region, večeras će moći uživati u rijetkom astronomskom fenomenu – pomračenju Sunca. Dok će na sjeveru Španije, Grenlandu i Islandu ovo pomračenje biti potpuno, iz naših krajeva će se vidjeti kao djelimično.
Ovo je prvo potpuno pomračenje Sunca koje će biti vidljivo iz kontinentalne Evrope još od 1999. godine, a Mjesečeva sjenka stvoriće putanju potpunog mraka koja privlači milione ljubitelja astronomije.
Pogled ka zapadnom horizontu
Za posmatrače u Bosni i Hercegovini, fenomen će se odigrati neposredno pred sam zalazak Sunca, zbog čega će ono biti smješteno veoma nisko na zapadnom horizontu. Prema preciznim astronomskim podacima sa portala "The Skylive", tokom maksimalnog pomračenja Sunce će biti na samo jednom stepenu iznad horizonta. Zbog toga je ključno na vrijeme pronaći lokaciju sa čistim i otvorenim pogledom prema zapadu, bez prepreka u vidu visokih zgrada, drveća ili brda koja bi mogla zakloniti prizor.
Kada su u pitanju vremenske prilike, istorijski prosjek oblačnosti tokom avgusta na našim prostorima ulijeva optimizam, s obzirom na to da iznosi povoljnih 38,7 odsto za banjalučku regiju, približnih 38,9 odsto na području Mostara, te 45,4 odsto u zeničkoj regiji.
Najbolji pogled na sjeverozapadu BiH
Tačna vremena i intenzitet pomračenja neznatno se razlikuju zavisno od geografskog položaja gradova, a najatraktivniji prizor očekuje stanovnike na sjeverozapadu i sjeveru zemlje. Najveći procenat prekrivenosti Sunčevog diska u BiH moći će se vidjeti iz Prijedora, gdje će maksimalno pomračenje magnitude 0.5655 nastupiti u 19 časova, 56 minuta i 21 sekundu, kada će Mjesec prekriti 46,90 odsto diska, uz istorijski prosjek oblačnosti od 39,8 odsto.
Odmah zatim slijedi Banjaluka, gdje će maksimalno pomračenje magnitude 0.5185 nastupiti u 19 časova, 54 minuta i dvije sekunde uz 41,52 odsto prekrivenosti diska. U Zenici će se maksimum nebeskog plesa odigrati u 19 časova, 49 minuta i 58 sekundi uz prekrivenost od 31,71 odsto i magnitudu 0.4287. Nešto južnije, u Mostaru, vrhunac se očekuje u 19 časova, 48 minuta i 36 sekundi, sa magnitudom 0.3776 i zaklonjenosti diska od 26,44 odsto. Stanovnici Sarajeva će maksimalno pomračenje magnitude 0.3727 moći posmatrati u 19 časova, 47 minuta i 26 sekundi, pri čemu će Mjesec prekriti 25,95 odsto Sunčevog diska.
Javno posmatranje na aerodromu "Urije"
Upravo u Prijedoru, gdje će prizor biti najspektakularniji, Astronomsko društvo "Sirijus" večeras organizuje javno posmatranje ovog događaja. Okupljanje počinje u 19 časova na prijedorskom aerodromu "Urije".
Događaj je otvoren za sve građane, a organizatori posebno pozivaju djecu i omladinu da se pridruže i uživaju u jedinstvenom astronomskom fenomenu. Posjetioci će moći potpuno bezbjedno da prate djelimično pomračenje kroz teleskope opremljene specijalnim solarnim filterima, što će za mnoge biti prvi susret sa teleskopom i prva prilika da izbliza upoznaju ljepotu svemira i čudesne pojave koje se odvijaju iznad naših glava.
Nakon Sunca nastupa kiša meteora
Ono što današnji dan čini posebno zanimljivim jeste ono što će uslijediti na nebu nakon zalaska Sunca, kada će glavnu ulogu preuzeti kiša meteora. Perseidi su jedan od najpouzdanijih i najpoznatijih meteorskih pljuskova vidljivih sa sjeverne hemisfere, čiji maksimum nastupa upravo u avgustu. Zemlja svake godine prolazi kroz trag prašine koji je za sobom ostavila kometa Svift-Tatl, a sitne čestice iz tog oblaka ulaze u atmosferu velikom brzinom i sagorijevaju, stvarajući svijetle tragove na noćnom nebu. U idealnim posmatračkim uslovima moguće je vidjeti više od stotinu meteora na sat.
On Aug. 12, a total solar eclipse will cross Iceland and Spain. NASA will be there!
— NASA Solar System (@NASASolarSystem)August 5, 2026
The U.S. won’t see totality this time, so we’re bringing the science to you. Follow along this week! ☀️https://t.co/gWolno6fNNpic.twitter.com/4ROPK2aHt9
Dok se potpuna pomračenja Sunca dešavaju u prosjeku otprilike svakih 18 mjeseci, a Perseidi svoj maksimum dostižu svakog avgusta, njihovo preklapanje na isti dan je izuzetno rijetka pojava. Da bi se ovi događaji našli na istom kalendarskom datumu, potrebno je da vrhunac Perseida, određen Zemljinom putanjom kroz trag komete, padne na dan mladog Mjeseca, ali i na dan kada se negdje na planeti događa potpuno pomračenje Sunca. Sljedeće potpuno pomračenje Sunca uslijediće u avgustu 2027. godine, biće znatno duže i trajaće oko šest i po minuta, a putanja će preći preko Španije, sjeverne Afrike i Bliskog istoka. Iako ljubitelji pomračenja već uveliko planiraju putovanja na te lokacije, ni taj se nebeski fenomen neće poklopiti sa vrhuncem Perseida.
Upozorenje: Oprezno čuvajte vid!
Iako će tokom večerašnjeg posmatranja Sunce biti nisko i djelimično zaklonjeno, astronomi i medicinski stručnjaci strogo upozoravaju da gledanje direktno u njega bez adekvatne zaštite može izazvati trajna oštećenja vida, pa čak i sljepilo.
Obične sunčane naočare, koliko god bile tamne, apsolutno nisu bezbjedne za praćenje ovog fenomena. Neophodno je koristiti isključivo specijalne naočare za posmatranje pomračenja koje ispunjavaju međunarodni sigurnosni standard, ili posjetiti organizovana posmatranja poput onog u Prijedoru.
Ukoliko nemate profesionalnu opremu, najsigurnija alternativa je indirektno posmatranje pomoću jednostavne "kamere opskure" od kartona, probušene iglom, pomoću koje se sjenka i lik Sunca bezbjedno projektuju na papir. Ni pod kojim uslovima ne treba gledati kroz dvoglede ili teleskope koji nemaju pravilno postavljen namjenski solarni filter.
