Sve češći požari, poplave i toplotni talasi donose ogromne troškove evropskim državama. Stručnjaci upozoravaju da većina štete nije osigurana, pa će teret pasti na budžete
- Klimatske katastrofe u Evropi uzrokovale su štetu od oko 822 milijarde evra od 1980. godine.
- Većina gubitaka nije osigurana, zbog čega troškovi sve više opterećuju državne budžete.
- Evropska unija priprema nove mjere za jačanje otpornosti i upravljanje rizicima.
Sve nepredvidljivije vremenske prilike u Evropi donose ogromne finansijske posljedice, a stručnjaci upozoravaju da će najveći dio računa na kraju platiti države i poreski obveznici.
Ovogodišnji šumski požari u jugozapadnoj Evropi, kao i razorne poplave koje su prethodnih godina pogodile Španiju, Njemačku i druge evropske zemlje, pokazali su koliko klimatske promjene mogu opteretiti javne finansije. Uz rast izdvajanja za odbranu i troškove povezane sa starenjem stanovništva, evropske vlade suočavaju se sa dodatnim izazovom finansiranja obnove nakon prirodnih katastrofa.
"Problem je što su katastrofe sve učestalije", rekao je šef odjeljenja za rejting zapadne Evrope u agenciji Fič Federiko Bariga-Salazar. On ističe da su se takvi događaji ranije smatrali skupim, ali povremenim izdacima, dok danas postaju gotovo redovna budžetska stavka.
Rekordni gubici širom Evrope
Prema procjenama Evropske agencije za životnu sredinu, ekstremni vremenski i klimatski događaji prouzrokovali su u Evropskoj uniji od 1980. do 2024. godine ukupne gubitke od oko 822 milijarde evra. Posebno zabrinjava podatak da je čak četvrtina tog iznosa nastala tokom posljednje četiri godine.
Istovremeno, prosječan javni deficit zemalja evrozone već iznosi oko tri odsto bruto domaćeg proizvoda. Procjenjuje se da će samo obnova nakon prošlogodišnjih poplava u Španiji koštati oko 0,7 odsto njenog BDP-a u periodu od 2024. do 2026. godine.
Dodatni problem predstavlja činjenica da je svega četvrtina klimatskih katastrofa u Evropskoj uniji osigurana. U pojedinim državama pokrivenost štete polisama osiguranja manja je od pet odsto, zbog čega najveći dio troškova pada na javne finansije.
"Mislim da će nivo osiguranja biti sve manji kako rizici budu rasli. To je veliki problem koji neke zemlje može koštati između jedan i dva odsto BDP-a", upozorio je Dejvid Zan iz investicione kompanije Frenklin Templton.
Primjer poplava iz 2021. godine pokazuje razliku među državama. Dok je u Belgiji značajan dio štete bio pokriven osiguranjem, Njemačka je zbog niske osiguranosti morala da izdvoji oko 30 milijardi evra iz državnog budžeta za obnovu.
EU traži nova rješenja
Evropska unija planira da ove jeseni predstavi nove prijedloge za jačanje klimatske otpornosti i upravljanje rizicima.
Grčka, čija ekonomija u velikoj mjeri zavisi od turizma, pokušava da podstakne građane i kompanije na ugovaranje polisa osiguranja, dok paralelno ulaže u jačanje vodne i energetske infrastrukture u turističkim područjima.
Portugal je nakon velikih poplava početkom 2026. godine najavio planove za uvođenje obaveznog osiguranja stambenih objekata, uz podršku posebnog fonda za prirodne katastrofe i zemljotrese.
Među mogućim rješenjima pominju se i takozvane obveznice za katastrofe. Riječ je o finansijskom instrumentu koji investitorima donosi visoke prinose, ali i rizik gubitka uloženog novca ukoliko dođe do unaprijed definisane prirodne nepogode.
Potrebna dugoročna ulaganja
Stručnjaci upozoravaju da jednokratna pomoć nakon katastrofa nije održivo rješenje i da može čak obeshrabriti građane i kompanije da se osiguraju.
"Evropske vlade moraju procijeniti svoju izloženost rizicima i razviti sveobuhvatne planove za smanjenje budućih šteta kroz ulaganja u prilagođavanje i prekograničnu podjelu rizika", poručila je Heder Greb iz ekonomskog instituta Brojgel.
Brojne analize pokazuju da ulaganja u otpornost na klimatske promjene dugoročno donose značajne uštede. Španski premijer Pedro Sančez tvrdi da bi zelene investicije vrijedne svega 0,1 odsto BDP-a mogle spriječiti ekonomske gubitke čak osam puta veće od uloženog iznosa.
Evropska centralna banka predložila je i stvaranje javno-privatnog sistema reosiguranja na nivou Evropske unije, koji bi omogućio zajedničko pokrivanje rizika od prirodnih katastrofa.
Ipak, ostaje otvoreno pitanje da li će ovogodišnji toplotni talasi i sve češće katastrofe stvoriti dovoljno političke volje da evropske države i institucije prihvate troškove takvih reformi prije nego što nove nepogode donesu još veće račune.
