Kopenhaški kriterijumi definišu standarde koje država mora dostići prije ulaska u evropsku zajednicu. U političkom smislu, od kandidata se očekuje postojanje stabilnih demokratskih institucija, vladavina prava, poštovanje ljudskih prava i zaštita nacionalnih manjina
Prošlonedeljno usvajanje izvještaja o strategiji proširenja Evropske unije u Evropskoj komisiji ponovo je u fokus javnosti i političkih aktera stavilo pitanje spremnosti država kandidata za članstvo u evropskom bloku.
Ovaj dokument, kojim izvršno tijelo EU daje pregled napretka zemalja u procesu evrointegracija i definiše ključne smjernice za naredni period, još jednom potvrđuje da dinamika proširenja u najvećoj mjeri zavisi od sprovođenja dubinskih reformi u oblastima vladavine prava, ekonomskog upravljanja i institucionalne stabilnosti.
Upravo u tom kontekstu posebno na značaju dobijaju takozvani Kopenhaški kriterijumi, temeljni skup političkih, ekonomskih i pravnih uslova koje svaka država kandidat mora da ispuni kako bi mogla da pristupi Evropskoj uniji.
Usvojeni još 1993. godine na samitu Evropskog savjeta u Kopenhagenu, oni i danas predstavljaju osnovni okvir politike proširenja i ključni reper za procjenu napretka kandidata.
Kopenhaški kriterijumi definišu standarde koje država mora dostići prije ulaska u evropsku zajednicu. U političkom smislu, od kandidata se očekuje postojanje stabilnih demokratskih institucija, vladavina prava, poštovanje ljudskih prava i zaštita nacionalnih manjina.
To u praksi podrazumijeva slobodne i fer izbore, nezavisno pravosuđe, slobodu medija i funkcionalan sistem podjele vlasti koji garantuje političku odgovornost i institucionalnu stabilnost.
Ekonomski kriterijumi odnose se na postojanje funkcionalne tržišne ekonomije i sposobnost države da izdrži konkurentske pritiske i tržišne mehanizme unutar jedinstvenog evropskog tržišta.
To uključuje sprovođenje strukturnih reformi, jačanje privatnog sektora, stabilne javne finansije, kontrolu inflacije i unapređenje investicionog i poslovnog ambijenta.
Treći segment čini pravni kriterijum, odnosno obaveza države kandidata da postepeno uskladi svoje zakonodavstvo sa pravnim tekovinama Evropske unije i obezbijedi njihovu punu primjenu u praksi.
Riječ je o kompleksnom sistemu propisa koji obuhvata širok spektar javnih politika, od konkurencije i energetike, preko zaštite životne sredine i poljoprivrede, do oblasti pravosuđa, bezbjednosti i borbe protiv korupcije. Pregovori o pristupanju upravo su strukturirani kroz pregovaračka poglavlja koja prate ovu pravnu i institucionalnu transformaciju.
Tokom godina dodatno je naglašena i važnost administrativnih kapaciteta, odnosno sposobnosti državnih institucija da efikasno primjenjuju evropske standarde i upravljaju fondovima EU. Bez profesionalne i funkcionalne javne uprave, formalno usvajanje zakona ne smatra se dovoljnim pokazateljem spremnosti za članstvo.
Zbog toga Kopenhaški kriterijumi ostaju centralni instrument procjene napretka država kandidata, dok konačnu odluku o prijemu nove članice donose države članice Evropske unije političkim konsenzusom. Proces njihovog ispunjavanja, kako pokazuje i najnoviji izvještaj Evropske komisije o strategiji proširenja, nije samo tehničko pitanje usklađivanja propisa, već dugoročan i složen društveni proces transformacije institucija, ekonomije i političkog sistema.
