Tunel Lamanš, otvoren 1994. godine, predstavlja jedan od najvećih inženjerskih poduhvata, skraćujući putovanje između Londona i Pariza
Na današnji dan, 1994. godine, na svečanoj ceremoniji kojom su predsjedavali britanska kraljica Elizabeta II i francuski predsjednik Fransoa Miteran, zvanično je otvoren tunel ispod Lamanša, jedan od najambicioznijih infrastrukturnih projekata 20. vijeka i prvi fiksni kopneni spoj između Velike Britanije i evropskog kontinenta u više od 8.000 godina.
Dugačak oko 50 kilometara, od kojih se skoro 38 kilometara nalazi ispod morskog dna, tunel ispod Lamanša (Eurotunnel) građen je gotovo sedam godina, nakon što su radovi započeli 1987. godine, uz angažovanje oko 15.000 radnika i ukupne troškove koji su višestruko premašili prvobitne procjene.
Projekat je realizovan kroz međunarodni konzorcijum britanskih i francuskih kompanija, uz odluku dve države da se izgradi željeznički tunel umjesto mosta ili kombinovanog rješenja, a ključni politički okvir postavljen je sporazumom iz Kenterberija 1986. godine.
Simboličan momenat spajanja timova koji su kopali tunel
Radovi su zvanično počeli 1987-1988. godine istovremenim bušenjem sa britanske i francuske strane, a probijanje glavne veze tunela završeno je 1990-1991. godine, nakon čega su usledili instalacija pruge, signalizacije i bezbjednosnih sistema.
Kada su se 1. decembra 1990. britanski i francuski radnici konačno probili jedni do drugih, scena je postala simbolična gotovo koliko i tehnička. Kamere su zabilježile trenutak u kojem je britanski radnik pružio ruku francuskom kolegi kroz otvor od jednog metra širine.
Nakon otvaranja 1994. godine, tunel je ubrzo postao ključna evropska saobraćajna arterija koja je drastično skratila vrijeme putovanja između Londona, Pariza i Brisela, ali je u prvim godinama poslovanja bio opterećen finansijskim problemima i povremenim tehničkim i bezbjednosnim incidentima koji su dovodili do privremenih prekida rada.
Danas se tunel ispod Lamanša smatra jednim od najvećih inženjerskih poduhvata modernog doba i simbolom evropske povezanosti, koji godišnje preveze milione putnika i ogromne količine robe između Ujedinjenog Kraljevstva i kontinentalne Evrope.
Tehnički i inženjerski izazovi
Izgradnja tunela ispod Lamanša smatrana je jednim od najzahtjevnijih inženjerskih poduhvata 20. vijeka, i to ne samo zbog njegove dužine i dubine, već i zbog uslova u kojima je izvođen. Bušenje se odvijalo sa britanske i francuske strane istovremeno, uz tada ograničene digitalne navigacione sisteme u poređenju sa današnjim standardima, što je zahtijevalo izuzetnu preciznost i stalnu korekciju pravca u realnom vremenu.
Poseban izazov predstavljala je stabilnost tla i ogromni pritisak morskog dna, kao i stalni rizik od prodora vode. Inženjeri su morali da razviju specijalne sisteme za vodonepropusnost i ojačavanje tunelske strukture, kako bi se obezbijedila dugoročna stabilnost prolaza ispod jednog od najprometnijih morskih koridora u svijetu.
Bezbjednosni standardi su bili jednako kompleksni: tunel se sastoji od tri paralelne cijevi – dvije željezničke i jedne servisne, koja služi za evakuaciju i održavanje. Sistem ventilacije je projektovan tako da omogućava konstantnu cirkulaciju vazduha i kontrolu temperature i pritiska, dok su evakuacioni prolazi između glavnih cevi postavljeni na određenim razmacima kako bi omogućili brzu reakciju u slučaju incidenta.
Ukupna cijena izgradnje tunela procjenjuje se na između 9 i 15 milijardi funti, što je višestruko premašilo prvobitne projekcije. Projekat je finansiran pretežno privatnim kapitalom kroz međunarodni konzorcijum, uz očekivanje da će prihodi od putničkog i teretnog saobraćaja dugoročno pokriti ulaganja.
Međutim, već u prvim godinama poslovanja Eurotunnel kompanija suočila se sa ozbiljnim finansijskim poteškoćama. Visoki troškovi održavanja, manji obim saobraćaja od očekivanog i dugovi doveli su do gotovo finansijskog kolapsa i višegodišnje restrukturacije.
Od samog početka postojale su i kritike da je projekat više politički simbol evropske integracije nego ekonomski isplativa infrastruktura, pri čemu su se stručne debate vodile oko njegove dugoročne rentabilnosti.
Bezbjednosni i migrantski aspekt
U savremenom kontekstu, tunel ispod Lamanša postao je i jedno od ključnih mjesta evropskih migracionih pritisaka. Područje oko Kalea u Francuskoj godinama je bilo fokus migrantskih kampova, dok su pojedinci pokušavali da nelegalno pređu granicu koristeći željezničku infrastrukturu i logističke tokove.
Zabilježeni su i brojni bezbjednosni incidenti, uključujući pokušaje proboja zaštitnih sistema i ulaska u servisne dijelove tunela, što je dovodilo do privremenih prekida saobraćaja i pojačanih kontrola.
Nakon Bregzita, režim kontrole dodatno je pooštren, posebno u pogledu graničnih i imigracionih procedura, što je uticalo na dinamiku saobraćaja i saradnju između britanskih i francuskih službi bezbjednosti.
(EUpravo zato.rs)
