Nakon ubjedljive pobjede AfD-a u Saksoniji-Anhaltu sa osvojenih 44,5 odsto glasova i najava Alis Vajdel o izlasku iz evrozone i Šengena, za beogradski MONDO je govorio dr Neven Cvetićanin.
Krajnje desničarska Alternativa za Nemačku (AfD) ostvarila je ubjedljivu pobjedu na pokrajinskim izborima u Saksoniji-Anhaltu sa osvojenih 44,5 odsto glasova, čime je dovela zemlju na prag istorijskog presedana - da prvi put od Drugog svjetskog rata jedna desničarsko-populistička stranka preuzme vlast u nekoj njemačkoj pokrajini.
Ovaj izborni zemljotres dogodio se u trenutku kada AfD bilježi rekordan rast i na saveznom nivou. Predvođena lokalnim nosiocem liste Ulrihom Zigmundom, ali i nacionalnom liderkom Alis Vajdel, stranka je iza sebe ubjedljivo ostavila dosad vladajuće konzervativce (CDU) predvođene Svenom Šulceom, koji su pretrpjeli težak poraz osvojivši tek 18,5 odsto glasova.
Nakon istorijskog uspjeha, Alis Vajdel je otvoreno najavila radikalne rezove: oštar obračun sa aktuelnom vlašću u Berlinu, masovne deportacije, ali i scenarije koji potresaju same temelje Evropske unije - potencijalni izlazak Njemačke iz evrozone i Šengenskog prostora.
Povodom ovog političkog potresa situaciju je analizirao dr Neven Cvetićanin, naučni savjetnik na Institutu društvenih nauka i predsjednik Foruma za strateške studije. On ističe da uspon AfD-a ne treba posmatrati kao iznenadnu revoluciju, već kao logičnu evoluciju unutar demokratskog i institucionalnog sistema, gdje tradicionalna podjela na ljevicu i desnicu ustupa mjesto sukobu između liberalnog centra i populističkih alternativa.
"Nema više podjele na ljevicu i desnicu, to sam predvidio još prije 18 godina"
Komentarišući rezultat izbora u Saksoniji-Anhaltu i reakcije iz Berlina, dr Cvetićanin naglašava da se procesi za sada odvijaju strogo unutar okvira demokratije.
"Možda je 'zaokret' preteška riječ, jer u usponu AfD-a, kao i ostalih populističkih stranaka, zapravo vidimo jednu logičnu evoluciju. Ono što treba reći jeste da je AfD ostvario ovakav rezultat na institucionalan način - dakle, unutar institucionalnog sistema Njemačke. Zato su i kancelar Merc i dosadašnji pokrajinski premijer Saksonije-Anhalt Sven Šulce (CDU) poručili da je ovo demokratija i da treba shvatiti poruku koju su građani poslali političkim partijama i eliti", istakao je Cvetićanin.
Naučni savjetnik na Institutu društvenih nauka se u svojoj analizi osvrće i na terminologiju kojom se opisuje AfD, podsjećajući na svoja ranija naučna predviđanja.
"Takođe, treba da budemo oprezni kada AfD nazivamo krajnjom desnicom, zato što je podjela na ljevicu i desnicu odavno prevaziđena. Pre tačno 18 godina, 2008. godine, objavio sam knjigu 'Epoha s one strane levice i desnice' na 700 strana, u kojoj sam obradio čitavu istoriju levice, desnice i centra i predvideo da će se glavna podela ubuduće vršiti na centar (levi i desni) s jedne strane i na drugoj strani na populističke alternative (opet leve i desne). To je s jedne strane upravo ova velika koalicija u Nemačkoj socijaldemokrata i demohrišćana, dok na drugoj strani imamo populiste, odnosno alternativne opcije i leve i desne, pa se i ova partija upravo zove 'Alternativa za Nemačku'", rekao je on i dodao:
"Reč je o jednoj alternativnoj opciji i tu imamo leve i desne populiste koji su zajendo protiv ovoga mejnstrima, protiv ovog centra, gde su levi i desni centar. Čak postoje nagađanja i mogućnost da partija Sare Vagenkneht da većinu AfD-u u Saksoniji-Anhaltu, što bi bila potvrda teze da takozvani levi populisti daju podršku desnim populistima. Tu se briše granica između levice i desnice, gde na jednoj strani imamo populiste, a na drugoj strani taj mejnstrim, liberalni centar. U knjizi od pre 18 godina predvideo sam ovakav razvoj događaja i evo, sada je on potpuno dobio i vidljivost i zamah", rekao je Cvetićanin za MONDO.
Rasterećenje od imperijalnog prenaprezanja i povratak De Golovim i Bizmarkovim idejama
Na pitanje o najavama Alis Vajdel o napuštanju evrozone i Šengena, zatvaranju granica, kao i o tome šta bi takav potez značio za budućnost EU, predsjednik Foruma za strateške studije objašnjava da iza radikalnih poruka stoji dublji geopolitički proces.
"To je prije svega poruka biračima koji su se zamorili od ovih mejnstrim politika liberalnog centra, lijevog i desnog - ne samo u Njemačkoj, nego širom Evrope. Očigledno je da je AfD procijenio da treba da ide sa tako radikalnom retorikom, iza koje, međutim, stoji konkretna računica i realnost. Idu sa tezom da je EU sve veće opterećenje za Njemačku, kao što Tramp ide sa tezom da je NATO sve veće opterećenje za Ameriku", naglasio je Cvetićanin za MONDO i dodao:
"Zapravo, mi sada gledamo reformatiranje velikih sila i velikih nacija koje žele da se rasterete 'imperijalnog prenaprezanja', kako je to nazvao čuveni britanski istoričar Pol Kenedi, da bi se naprosto mogle posvetiti sopstvenom stanovništvu, građanima i određenim reformama. To jeste poruka koju bi birači voljeli da čuju, zamoreni i pomalo umorni od mejnstrim politika. Međutim, to ne znači da AfD ili druge populističke partije, ukoliko budu jačale, ne bi zaista preispitale institucionalno ustrojstvo EU na ovaj evolutivni način kako to rade sada", naglasio je Cvetićanin za MONDO.
Govoreći o geopolitičkim posledicama jačanja desnice, dr Neven Cvetićanin naglašava da potencijalni zaokret u politici Njemačke ne predstavlja nagli šok, već postupno vraćanje na klasične evropske doktrine balansiranja i nacionalnog suvereniteta.
"Opet ponavljam, kada je riječ o AfD-u i drugim populističkim partijama u Evropi - Reformske partije u Britaniji, Nacionalnog okupljanja u Francuskoj i partije Voks u Španiji - sve se to odvija unutar institucionalnog sistema i tih država i same EU. To su institucionalne, demokratske metode putem izbora, gdje se te države podešavaju prema volji građana, čemu izbori i služe. Ovo je tranzicija, nije revolucija", ističe i nastavlja:
"Ovo je evolucija od sadašnje liberalne Evrope ka 'Evropi nacija' o kojoj je nekada govorio čuveni francuski državnik Šarl de Gol. Strateški posmatrano, ovo je ono o čemu je govorio De Gol kada je bio predsjednik ili, ako hoćete još ranije, vraćanje na bizmarkovsku politiku u Njemačkoj. AfD se u potpunosti vraća na politiku Ota fon Bizmarka, koji je ujedinio Njemačku i shvatio da, kako bi to izvršio, mora da ima relativno stabilne odnose sa Rusijom - što je opet jedna od ključnih tačaka AfD-a."
"Riječ je o vraćanju na klasičnu evropsku politiku jednom institucionalnom, evolucionom metodom. Dobro je što se ovo odvija ovako, bez velikih šokova i po Njemačku i po EU - ovo je proces koji za sada teče logično i mirno", istakao je naučni savjetnik na Institutu društvenih nauka i predsjednik Foruma za strateške studije.
Mogući zaokret u odnosima sa Rusijom i nova bezbjednosna arhitektura
O tome da li eventualni dolazak AfD-a u vlast nosi prekretnicu u odnosima prema ratu u Ukrajini, Rusiji i bezbjednosti Evrope koja je ovim uzdrmana, sagovornik MONDA smiruje strasti i ukazuje na kompleksnost samih državnih aparata.
"Mislim da je 'uzdrmana' preteška riječ, jer smatram da se radi o jednoj logičnoj evoluciji unutar institucionalnog poretka evropskih država, poput Njemačke i drugih, kao i unutar samog poretka EU. Što se tiče odnosa prema Rusiji, ovo je upravo povratak na tu staru politiku koju je krajem 19. vijeka zastupao 'gvozdeni kancelar' Oto fon Bizmark, koji je uspio tom politikom da ujedini Njemačku. Ali, to je i politika koju je zastupao Šarl de Gol krajem pedesetih i šezdesetih godina, dok je bio predsjednik - da se sa Rusijom mora pronaći modus vivendi, odnosno modus koegzistencije. Možda je pretjerano reći da bi Njemačka sada potrčala u neka savezništva sa Rusijom, jer je AfD samo jedna među partijama, a tu postoje i druge njemačke stranke sa svojim programima i vizijama", istakao je on i dodao:
"Ali ovo jeste jedan evolutivni pomak ka novoj evropskoj bezbjednosnoj arhitekturi, na tragu tih velikih državnika - Bizmarka i De Gola. Treba da vidimo koje će biti konkretne ličnosti na funkciji, jer to možda ne budu ove koje su trenutno na sceni. Trenutne ličnosti služe za dobijanje glasova i, po ovome što AfD postiže, to rade uspješno. Međutim, tu postoje arhitekte iza scene. Nijedna država nije samo jedna partija, već državni mehanizam u kom postoje strateške institucije i planeri. Dakle, riječ je o institucionalnoj evoluciji ka transformaciji i same EU i vodećih država unutar nje, u ovom slučaju Njemačke. Ne treba očekivati radikalne promjene preko noći, jer su ovo procesi koji traju i teku svojim prirodnim tokom", zaključio je dr Neven Cvetićanin.
